کلمة "عذاب" وترکیباته الإضافیة فی القرآن الکریم مع التأکید على علاقة المصاحبة

نوع المستند : Original Article

المؤلفون

1 الأستاذ المشارک بقسم اللغة العربیة وآدابها، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، جامعة خلیج فارس، بوشهر

2 ماجستیرة اللغة العربیة وآدابها، جامعة خلیج فارس، بوشهر ، إیران

10.34785/j022.2022.017

المستخلص

علم الدلالة فرع من فروع علم اللغة ویلعب دورًا مهمًا فی فهم القرآن الکریم. لأنه من خلال فحص الکلمات فی سیاق الآیات ، یمکن تحقیق المعنى الدقیق للکلمة . یعتبر مفهوم "العذاب" من أکثر المفاهیم شیوعًا فی القرآن الکریم ، وهو نتیجة طبیعیة لأفعال المرء وحدها ولا تنطوی على شدة. لکن مرافقته فی ترکیبات إضافیة مع کلمات مثل: «حریق»، «سعیر»، «حمیم» إلخ ، یعبر عن حالتها وشدتها. إن سیاق آیات "العذاب" فی ترکیبات إضافیة یبین تأثیر هذه المفاهیم على کلمة عذاب وحدود هذه الکلمة مصحوبة بإضافاتها المختلفة ، على سبیل المثال ، عذاب الحمیم یشیر إلی غلیان الماء فی أقصى درجات الحرارة ؛ وعذاب السعیر یدل على عذاب نار مشتعلة وتحترق ، فلا تسمى نار البخور بسعیر لعدم توافر هذه الشروط. غالبة آیات العذاب فی ترکیباتها الإضافیة یتعلق بالآخرة وفی أربع آیات تتعلق بالعذاب الدنیویة ، وفی معظم الآیات جیئت شدة عذاب الآخرة مع کلمات أکبر ، أبقی، أشد ، أشق وأخزی ، ویدلّ هذا علی أن العذاب الأخروی أعظم وأشد من العذاب الدنیوی. یستخدم هذا البحث المنهج الوصفی التحلیلی لتحلیل العلاقة بین کلمة "عذاب" والمفاهیم الأخرى المصاحبة لها فی ترکیبات إضافیة.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


ابن فارس، أحمد بن زکریا. (1404ق). معجم المقاییس اللغة. (تحقیق: محمد هارون عبد السلام). قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب (چاپ سوم). (تحقیق: احمد فارس). بیروت: دار صادر.
ایزوتسو، توشیهیکو. (1361ش). خدا و انسان در قرآن. (ترجمه: احمد آرام). تهران: سهامی انتشار.
ایزوتسو، توشیهیکو. (1378ش). مفاهیم اخلاقیدینی در قرآن مجید. (ترجمه: فریدون بدره‌ای). تهران: نشر فرزان.
بستانى، فؤاد أفرام. (1375ش). فرهنگ ابجدی (چاپ دوم). تهران: بی‌نا.
پالمر، فرانک رابرت. (1391ش). نگاهی تازه به معنی‌شناسی (چاپ ششم). (ترجمه: کورش صفوی). تهران: نشر مرکز.
جوهرى، اسماعیل بن حماد. (1376ق). الصحاح. (تصحیح: احمد عبد الغفور عطار). بیروت: نشر دار العلم للملابین.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1374ش). مفردات الفاظ قرآن (چاپ دوم). تهران: مرتضوی.
رضایی، رقیه، و فتاحی‌زاده، فتحیه. (1395ش). «معناشناسی احباط در قرآن کریم با تأکید بر روابط هم‌نشینی و جانشینی». پژوهش‌نامه تفسیر قرآن، 3(1)، 1-25.
رکعی، محمد، و نصرتی، شعبان. (1396ش). میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
روبینز، آر. اچ. (1393ش). تاریخ مختصر زبان‌شناسی (چاپ دوازدهم). (ترجمه: علی‌محمد حق‌شناس). تهران: مرکز.
زمخشری، محمود بن عمر. (1979م). أساس البلاغة. بیروت: دار صادر.
شریفی، علی. (1394ش). معناشناسی قرآن در اندیشه شرق‌شناسان با تأکید بر ایزوتسو. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
صاحب، اسماعیل بن عباد. (1414ق). المحیط فی اللغة. (تصحیح: محمدحسن آل یاسین). بیروت: عالم الکتب.
صفوی، کورش. (1387ش). درآمدی بر معناشناسی (چاپ سوم). تهران: سوره مهر.
طباطبایی، محمدحسین. (1374ش). تفسیر المیزان (چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1375ش). تفسیر جوامع الجامع. مشهد مقدس: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (بی‌تا). تفسیر مجمع‌البیان. تهران: فراهانی.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375ش). مجمع البحرین (چاپ سوم). (تحقیق: احمد حسینی اشکوری). تهران: مرتضوی.
عابدی جزینی، مهدی، ربانی، نفیسه، و ربانی، زهره. (1397ش). «بررسی طرح واره‌های تصویری «عذاب» در قرآن کریم از منظر زبان‌شناسی شناختی». تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 15(3)، 128-157.
عسکری، حسن بن عبدالله. (1390ش). فرهنگ واژگان مترادف ترجمه کتاب الفروق فی اللغة. (ترجمه: مهدی کاظمیان و زهرا رضاخواه). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
عسکری، حسن بن عبدالله. (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
فراهیدی، الخلیل بن أحمد. (1410ق). العین (چاپ سوم). (تحقیق: مهدی المخزومی و ابراهیم السامرایی). قم: مؤسسه دار الهجرة.
فولادوند، محمد مهدی. (1418ق). ترجمه فارسی قرآن کریم (چاپ سوم). تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (1415ق). القاموس المحیط. بیروت: دار الکتب العلمیة.
قرائتی، محسن. (1388ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قرشی بنابی، علی‌اکبر. (1375ش). تفسیر احسن الحدیث (چاپ دوم). تهران: بنیاد بعثت.
قرشی، سید علی‌اکبر. (1412ق). قاموس قرآن (چاپ ششم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
قنبری، بخشعلی. (1395ش). معناشناسی به‌مثابه روش. تهران: انتشارات نو شناخت.
مصطفوی، حسن. (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (چاپ سوم). بیروت: بی‌نا.
مغنیه، محمد جواد. (1378ش). ترجمه تفسیر کاشف. قم: بوستان کتاب، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر، و جمعی از نویسندگان. (1371ش). تفسیر نمونه (چاپ دهم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
میرلوحی، سید علی. (1392ش). ترادف در قرآن کریم. قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
واسطی الزبیدی، مرتضى. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. (تصحیح: علی شیری). بیروت: دار الفکر.