القراءة الروائیة لقصة نوح (ع) بناءً على نظریة أنظمة الخطاب لغریماس

نوع المستند : Original Article

المؤلف

الأستاذ المساعد فی اللغة العربیة و آدابها بجامعة سمنان

المستخلص

تعتبر السمنطیقیة أحد مجالات نظام الخطاب الذی یدرس آلیات تکوین وإنتاج المعنى فی النصوص. حاول ألجیرداس غریماس وهو عالم السمنطیقیة الفرنسی، أن یقدم نموذجًا متماسکًا لدراسة السرد والقصة فی مجال العلامة الدلالیة للخطاب. وفقا لرأی غریماس، تنقسم أنظمة الخطاب إلى ثلاث فئات: الخطاب الذکی، والخطاب العاطفی، وخطاب الأحداث. فی هذا المقال تمت دراسة أنواع أنظمة الخطاب المذکورة فی قصة النبی نوح (ع) باستخدام المنهج الوصفی التحلیلی. نظرًا لطبیعة الخطاب السردی، تحتوی هذه القصة على العدید من الجوانب والأفعال الموجهة نحو القیمة وهی جدیرة بالملاحظة لفحص الدلالات السیمیائیة للأنظمة الحاکمة فیها. فی هذا البحث ، یظهر العمل المطلوب للإمام، أی التواصل وتعزیز شرعیة الله ووحدانیته، بمساعدة دلالات الإشارة. إن تحلیل نظام العمل فی خطاب النبی نوح (ع) یبین أن الجوهر الأساسی للسرد هو عمل الأمر الإلهی بالدعوة إلى توحید الدین وترک الآلهة الباطلة. ویبین خطاب النبی نوح (ع) أن جمیع عناصر الخطاب العاطفی تنتج مفهومی الدین والعبودیة ونقل الخطاب المهیمن لحقانیة الله ووحدانیته.یشیر تحلیل النظام المتوتر لخطاب الإمام إلى أن الإمام بکلامه المنطقی وخطابه الإعلامی یزید معرفة عدد قلیل من أصحابه ویزید معرفتهم فی نفس الوقت إیمانهم بالأقوال.

الكلمات الرئيسية


قرآن کریم.
احمدی، بابک. (1388). ‌ساختار و تاویل متن (چاپ نخست). تهران: نشر مرکز.
تولان، مایکل. (1386). ‌روایت شناختی: درآمدی زبان‌شناختی انتقادی (ترجمة سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی، چاپ نخست). تهران: سمت.
حسام‌پور، سعید، و مهرابی، امین. (1395). تجزیه‌وتحلیل نشانه‌معناشناسی شعر "حلاج" شفیعی کدکنی. ‌فصلنامه ایران نامگ، (4)، 50-70.
خراسانی، فهیمه. (1389). بررسی ساختار روایی داستان سیاوش بر پایه نظریه نشانه‌معناشناسی روایی گرمس. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی). دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
داودی‌مقدم، فریده. (1393). تجزیه و تحلیل ادبی زبان داستان قرآنی موسی (ع) و خضر از منظر نظام‌های گفتمانی. ‌فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های ادبی - قرآنی، 133-159.
رادمنش، شبنم‌السادات، و شعیری، حمیدرضا. (1392). بررسی نشانه-معناشناختی رابطه عنوان و نقاشی: مطالعه موردی تداوم خاطره اثر سالوادور دالی و جیغ اثر ادوارد مونک. ‌فصلنامه تخصصی نقد ادبی، 30-7.
سلطانی، فاطمه. (1397). تحلیل داستان‌های قرآنی بر اساس نظریه کنشی گریماس. ‌پژوهش‌های ادبی قرآنی، 6(2)، 35-44.
السیسور، ت.، و پوپ. (1383). ‌مروری بر مطالعات نشانه‌شناختی سینما (ترجمة فرهاد ساسانی، چاپ نخست). تهران: سوره مهر.
شعیری، حمیدرضا. (1381). ‌مبانی معناشناسی نوین (چاپ نخست). تهران: سمت.
شعیری، حمیدرضا. (1385). ‌تجزیه و تحلیل نشانه معناشناختی گفتمان (چاپ نخست). تهران: سمت.
شعیری، حمیدرضا. (1386). بررسی انواع نظام‌های گفتمانی از دیدگاه نشانه معناشناسی. ‌هفتمین همایش زبان‌شناسی ایران، دانشگاه علامه طباطبائی (آذرماه).
شعیری، حمیدرضا. (1388). از نشانه‌شناسی ساختارگرا تا نشانه-معناشناسی گفتمانی. ‌فصلنامه تخصصی نقد ادبی، 33-51.
شعیری، حمیدرضا. (1395). ‌تجزیه‌وتحلیل نشانه-معناشناختی گفتمان (چاپ چهارم). تهران: سمت.
شعیری، حمیدرضا. (1395). ‌نشانه-معناشناسی ادبیات: نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: مرکز نشر آثار علمی، دانشگاه تربیت مدرس.
شعیری، حمیدرضا، اسماعیلی، عصمت، و کنعانی، ابراهیم. (1392). تحلیل نشانه-معناشناختی شعر باران. ‌فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، (25)، 59-89.
شعیری، حمیدرضا، و وفایی، ترانه. (1388). ‌راهی به نشانه-معناشناسی سیال با بررسی مورد ققنوس نیما. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ضمیران، محمد. (1383). ‌درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر (چاپ دوم). تهران: نشر قصه.
عباسی، علی، و یارمند، هانیه. (1390). عبور از مربع معنایی به مربع تنشی: بررسی نشانه معناشناختی ماهی سیاه کوچولو. ‌پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، (3).
عزام، محمد. (2005). ‌شعریة الخطاب السردی (الطبعة الأولى). دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
فسنقری، حجت‌الله، یاری، مهدی، و سلمانی‌حقیقی، مسعود. (1401). خوانش گفتمان داستان قرآنی حضرت نوح(ع) با تکیه بر نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس. ‌مطالعات سبک‌شناختی قرآن کریم، 6(2)، 276-294.
گریماس، آلژیرداس زولین. (1389). ‌نقصان معنا (ترجمة و شرح حمیدرضا شعیری). تهران: علم.
لچت، جان. (1378). ‌پنجاه متفکر بزرگ معاصر: از ساختارگرایی تا پسامدرنیته (ترجمة محسن حکیمی، چاپ دوم). تهران: خجسته.
محفوظ، عبداللطیف. (2010). ‌البناء و الدلالة فی الروایة: مقاربة من منظور سیمیائیة السرد. بیروت: الدار العربیة للعلوم.
محمدی، محمدهادی، و عباسی، علی. (1381). ‌صمد: ساختار یک اسطوره (چاپ نخست). تهران: چیستا.
نایبی، سلما، و شعیری، حمیدرضا. (1395). تحلیل بازنمایی سکوت بر اساس کارکرد تنشی گفتمان در سینمای کیشلوفسکی. ‌دوفصلنامه علمی-پژوهشی دانشگاه هنر، 65-79.
یلمه‌ها، احمدرضا. (1395). بررسی خواستگاه ادبیات تعلیمی نظم و سیر تطور آن در ایران. ‌پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، (29)، 61-90.