دلالت‌های تصویر‌های بیانی مبتنی بر حس ذائقه (خوردنی و نوشیدنی) در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه عربی- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- دانشگاه خلیج فارس- بوشهر

چکیده

نویسنده تصویر‌های حسی قرآن را که با استفاده از طعام و شراب و قوة ذائقه ابداع شده‌اند، برای پاسخ به این پرسش‌ها بررسی کرده است: الف: تصویرهای بنا شده از طعام و شراب و چشیدنی‌ها به چه شکل‌هایی در قرآن کریم تجلی یافته‌اند؟ ب: تصویر‌های ذکر شده، چه نقشی در رساندن اغراض قرآنی دارند؟ ج: کدام‌یک از فنون بیانی در نمایاندن معانی مرتبط با حس ذائقه نقش بیشتری دارد؟روش اختیار شده برای انجام تحقیق، روش تحلیلی-توصیفی است. نتایج حاصل از تحقیق به این امور اشاره دارد: تصویر‌های مبنی بر طعام و شراب، در قرآن کریم به دو شکل تجلی یافته است: الف: تصویرهای حقیقی که در قرآن کریم فراوان است و آن‌ها را در آیات مختلف می‌توان یافت. ب: تصویرهای بیانی؛ که در قرآن کریم اندک است و محدود به یک مجاز مرسل و چند تشبیه و استعاره است. در تشبیه‌ها و استعاره‌ها، قرآن بهترین نظیر را برای مشبه برگزیده است. بسیاری از این گونه تصویرها، امور معقول را به شکلی محسوس به تصویر کشیده-اند و در اندکی از آن‌ها، برای روشن کردن امور حسی آن‌ها را در لباس همانندی محسوس ارائه کرده است. تصویر‌های بیانی قرآنی نقش آرایه‌ای ندارند بلکه اصلی‌ترین کارکرد آن رساندن معناست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [العربیة]

دلالات الصور البیانیة المبنیة على القوة الذوقیة (الطعام والشراب) فی القرآن الکریم

نویسنده [العربیة]

  • خداداد بحری
قسم اللغة العربیة وآدابها- کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة- جامعة خلیج فارس- بوشهر
چکیده [العربیة]

تهدف هذه المقالة إلى دراسة صور حسیة فی القرآن الکریم ترتبط نوعا ما بالقوة الذوقیة والطعام والشراب إجابة عن الأسئلة التالیة: کیف تجلّت الصور التی أبدعت من الطعام والشراب والقوة الذوقیة فی القرآن الکریم؟ ما هو الدور الذی لعبته تلک الصور فی إیصال الأغراض القرآنیة؟ أی فنّ من الفنون البیانیة له الدور الأکبر فی تصویر المعانی المتصلة بالقوة الذوقیة؟ اعتمد الباحث فی هذه الدراسة على المنهج التحلیلی – الوصفی. توحی هذه الدراسة إلى النتائج التالیة: إنّ الصور التی أبدعت من الطعام والشراب، فی القرآن الکریم متجلیة فی القرآن الکریم فی صورتین: حقیقة وبیانیة. أما الصور الحقیقة فهی کثیرة فی القرآن الکریم تجدها فی الآیات المختلفة. وأمّا الصور البیانیة المبنیة على ما هو ذوقی فهی قلیلة فی القرآن الکریم وینحصر على أساس ما وصل إلیه الباحث فی مجاز مرسل و عدد من التشبیهات والإستعارات. إنّ القرآن الکریم فی تشبیهاته واستعاراته قد اختار أقرب مثیل للمشبه بحیث یصوره تصویرا واضحا. إنّ کثیرا من هذه الصور تصور الأمور العقلیة فی صورة محسوسة وقلیلا منها تلبس علیها ثیاب محسوس آخر أدلّ من الأوّل بالمقصود. وإنّ الصور البیانیة فی القرآن الکریم لم تأت لغرض جمالی وإنّما الغرض الأصیل منها إیصال المعنى إلى قلب المخاطب وهی قد أدّت هذا الغرض بشکل عجز البشر عن الإتیان بمثله.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • القرآن الکریم
  • الصور البیانیة
  • الصور الحسیة
  • الصور المبنیة على القوة الذوقیة
  • الطعام والشراب