کارکرد معنایی واژه «ید» و مشتقات آن در قرآن کریم (مطالعه موردی تفسیر المیزان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.34785/j022.2022.019

چکیده

معناشناسی یکی از رهیافت‌های نوین در حوزه زبان‌شناسی است که به مطالعه و تفسیر و نیز ترکیب کلمه‌ها در عبارت‌ها و جمله‌های خاص می‌پردازد. درواقع معناشناسی کلیدی برای گشایش درهای متن کلام است. این دانش در اواسط قرن نوزدهم پا به عرصه گذاشت. ماکس مولر و میشل بریل ازجمله افرادی بودند که در وضع این دانش مشارکت چشم‌گیری داشتند. یکی از وجوه برجسته قرآن کریم، بلاغت آن است؛ یعنی سخنی زیبا و رسا که سخن خدا نمونه بی‌مثال است. بیان دل‌نشین آیه‌ها تعبیرهای زیبا و لطیف و به‌کارگیری صنایع ادبی و بلاغی بر قرآن جلوه و طراوت خاصی بخشیده است. آیات قرآن مجموعه‌ای از عبارات و جملاتی است که خود از واحدهای کوچک‌تری به نام کلمات یا واژه‌ها شکل یافته‌اند و در پس هر یک از این واژه‌ها علاوه بر معنای ظاهری یک معنای غیرحقیقی هم پنهان است و این خود یکی از دلایل شگفتی و اعجاز قرآن است. مقاله حاضر با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی و تحلیل کارکرد دلالتی واژه ید در قرآن پرداخته و به این نتیجه رسیده است که خداوند در قرآن کریم از روش‌های گوناگونی برای بیان آیات استفاده کرده تا بتواند منظور خود را بهتر و راحت‌تر به انسان‌ها بفهماند و انسان‌ها مشکلی در دریافت معنا و مفهوم آیات نداشته باشند و نیز این که واژة «ید» و مشتقات آن در قرآن کریم در معانی مختلفی همچون: احساس و نعمت، قدرت و سلطنت، تصرف و مالکیت، عضو بدن به‌کار رفته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Semantic Function of the Word "Yad" and Its Derivatives in the Holy Quran (Case Study: Tafsir al-Mizan)

نویسندگان [English]

  • Mehrdad Aghaei 1
  • Arezoo Hoseinpoor 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language & Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Master of Arabic Language & Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده [English]

Semantics is one of the new approaches in the field of linguistics that deals with the study and interpretation of words and the combination of words in specific terms and sentences. In fact, semantics is the key for opening the door of the text of the Word. This knowledge came into play in the mid-nineteenth century. Max Muller and Michelle Braille were among those who contributed significantly to this knowledge. One of the prominent aspects of the Holy Qur'an is its rhetoric, a beautiful and expressive speech that the word of God exemplifies. The graceful expression of the verses has given the Qur'an a special refreshing and beautiful interpretation of the Qur'an. The verses of the Qur'an are a collection of phrases and sentences that are themselves formed from smaller units called words, and each of these words has a hidden meaning in addition to its apparent meaning, which is one of the reasons for the Quran's wonder and miracle. The present article analyzes the semantic function of the word "Yad" (=hand) in the Quran using a descriptive-analytical method and has concluded that God has used various methods in the Holy Quran to express the verses so that human can understand his purpose better and more easily and they understan the meaning of the verses without ambiguity. According to this paper, the word "Yad" and its derivatives have been used in the Holy Quran in a variety of meanings such as sensation, blessing, power and monarchy, possession and ownership, and finally the limb.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • the word "Yad"
  • semantics
  • irony
  • real meaning
  • Tafsir al-Mizan

مراجع

قرآن کریم.
ادریسی، محمدحسین. (1379). «سیری در مجاز مرسل». مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، 11(1-2)، 45-60.
امیرزاده جیرکلی، منصور. (1385). «مبانی فقهی مجازات سارق، مستندات و مبانی فقهی ماده 201 قانون مجازات اسلامی». مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، 6، 61-80.
أنیس، ابراهیم و دیگران. (2011). المعجم الوسیط (الطبعة الخامسة). القاهرة: مکتبة الشروق الدولیة.
پاکتچی، احمد. (1393). «معناشناسی حسن و قبح در قرآن و احادیث». مجله روش شناسی مطالعات دینی، 1(2)، 10-22.
حسینی، زینب السادات، حسین زاده، اکرم، و حسین زاده، پریسا. (1395). «روش شناسی کتاب معناشناسی واژگان قرآنی عضیمه صالح». نخستین همایش ملی واژه پژوهی در علوم اسلامی دانشگاه یاسوج.
خوانین زاده، محمدعلی. (1394). «معناشناسی تاریخی واژه رب». مجله پژوهش‌های زبانشناختی قرآن دانشگاه اصفهان، 4(2)، 77-120.
دشتیان نژاد، سکینه. (1397). «قرآن، رخ‌نمایی علم بیان». فصلنامه اورمزد، 45، 4-24.
سجادی، سید ابوالفضل، و ماستری فراهانی، سمیه. (1394). «رویکردی زبان‌شناختی پیرامون چندمعنایی واژه «رحمة» در قرآن کریم». پژوهش‌های ادبی – قرآنی، 3(2)، 27-46.
سجادی، سید ابوالفضل، و محبی، سحر. (1391). «معناشناسی تاریخی و توصیفی واژه «سبیل» در قرآن کریم». دوفصلنامه قرآن پژوهی حسنا، 4(15)، 83-102.
سجودی، فروزان. (1388). نشانه‌شناسی: نظریه و عمل. تهران: نشر علم.
سیدی، سید حسین، خلف، حسن، احدی، سیف اﷲ، و سنچولی جدید، اردشیر. (1393). تحلیل معناشناختی برخی از واژگان قرآن در فرآیند ترجمه. فصلنامه مطالعات ادبی قرآن، 1(2)، 83-105.
سیوطی، جلال‌الدین. (2007). الإتقان فی علوم القرآن. بیروت: دارالکتاب العربی.
شمیسا، سیروس. (1383). بیان و معانی. تهران: انتشارات فردوس.
طباطبایی، محمدحسین. (1997). تفسیر المیزان. بیروت: موسسه علمی مطبوعات.
عضیمه، صالح. (1381). معناشناسی واژگان قرآنی. (مترجمان: سیدحسین سیدی، حمیدرضا نگهبان). آستان قدس رضوی: به نشر.
کزّازی، میرجلال‌الدین. (1391). زیباشناسی سخن پارسی (بیان 1). تهران: نشر مرکز کتاب‌ ماد.
لاینز، جان. (1392). درآمدی بر معناشناسی زبان. (ترجمة کوروش صفوی). تهران: نشر علمی.
مظفر، محمدرضا. (1384). منطق. (ترجمه علی شیروانی). تهران: دارالعلم.
هادی، اصغر. (1391). «روش نوین در معناشناسی مفاهیم و واژه‌های قرآن». فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، 18(4)، 86-102.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 17 اردیبهشت 1399
  • تاریخ بازنگری: 22 مهر 1399
  • تاریخ پذیرش: 29 خرداد 1400

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار