کاربست نظریه اسکوپوس در ارزیابی کیفی ترجمه علی ملکی از قرآن کریم؛ مورد مطالعه سوره المدثر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.34785/j022.2022.016

چکیده

در نظریه اسکوپوس هانس ورمیر، ترجمه کُنشی هدفمند و مبتنی بر متنِ مبدأ و بر اساس قاعده امانت است، تا انسجام بین متن مقصد و متن مبدا را در برداشته و ترجمه به سمت ترجمه آزاد نرود. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی، ترجمه­ی سوره­ی مدثر از کتاب « قرآن کریم، ترجمه خواندنی قرآن به روش تفسیری و پیام‌رسان برای نوجوانان و جوانان» بررسی شده است. با توجه به اینکه عنصر هدفمندی از بنیان­های اساسی نظریه­ی اسکوپوس است و از سویی دیگر مترجم، رسالت خود را رساندن پیام و محتوای قرآن کریم به ساده‌ترین وجه و به دور از دشواری‌های علمی و زبانی به مخاطب نوجوان و جوان عنوان نموده است، تطبیق این نظریه بر سوره­ای از این ترجمه­ در راستای تبیین میزان موفقیت ایشان مفید است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که مترجم در مواردی قابل توجه به متن مبدأ وفادار نیست؛ در مقابل، ترجمه­ی فارسی ایشان از انسجام متنی معناداری برخوردار است. این ترجمه به رغم تمام نقدها و ملاحظات اهل فنّ، به دلیل این­که در ارائه متنی هیئت­نگرانه، تبشیری، جذاب و جوان­پسند از قرآن، فضل سبقت دارد، اگر بتواند با ویرایش­هایی دقیق و علمی، هنرمندانه خود را از دام گرفتار آمدن در روح ِتاریخ برهاند تا متهم به سکولار کردن متن مقدس نشود، اثری قابل دفاع و درخور توجه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Usage of Scopus Theory to the Qualitative Assessment of Ali Maleki's Translation of the Holy Quran (Case Study: Surah al-Muddaththir)

نویسندگان [English]

  • Ali Afzali 1
  • Latife Shahbazi 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Tehran
2 M.A. in Translation Studies, University of Tehran
چکیده [English]

The theory of Scopus Hans Vermeer is a role-oriented approach to translation that is based on the social and cultural context of translation. In this theory, translation is a purposeful, text-based procedure and the lending rule covers the coherence between the source and the destination texts; therefore, the translation is given special attention, and it does not move towards free translation. In this research, by using descriptive-analytical method, the translation of al-Muddaththir by Ali Maleki, has been investigated. Given that the target element is one of the fundamental foundations of Scopus theory and the translator, on the other hand, fulfilled his mission to convey the message and content of the Holy Quran in the simplest way, away from scientific and linguistic difficulties to children and young audiences, it is necessary to apply this theory on the translation of the sura in order to measure his success. The research findings show that the translator is not loyal to the source text but on the contrary, his Persian translation has significant textual coherence. In spite of all the criticisms and concerns, this translation is considered the first one in presenting a humorous, evangelical, attractive and youthful text from the Qur'an. If the translator, with artistic and scientific edits, can free himself from being trapped in the history, so as not to be accused of secularizing the sacred text, the work will be defensible and worthy of attention.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scopus theory
  • Hans Vermeer
  • Quran translation
  • Surah al-Muddaththir
  • Ali Maleki
اخوت، احمد رضا. (1392). آموزش روش‌های تدبر در قرآن. تهران: قرآن و اهل بیت نبوت.
باقری، محمد مهدی، و ملکی، علی. (1393). «معرفی ترجمه خواندنی قرآن/ بخش نخست». دوفصلنامه ترجمان وحی، 18(1)، 124-146.
باقری، محمد مهدی، و ملکی، علی. (1394). «معادل‌یابی‌های غیرکنایی/ معرفی ترجمه خواندنی قرآن». دوفصلنامه ترجمان وحی، 19(2)، 135-157.
باقری، محمد مهدی، و ملکی، علی. (1394). «معرفی ترجمه خواندنی قرآن/ بخش دوم». دوفصلنامه ترجمان وحی، 19(1)، 113-136.
بیکر، مونا، و سالدینا، گابریئلا. (1396). دایره‌المعارف مطالعات ترجمه. (ترجمه: حمید کاشانیان). تهران: نشر نو.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1370). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن. (ترجمه: غلامرضا خسروی حسینی). تهران: نشر مرتضوی.
زنده بودی، مهران، و طالبی، نسرین. (1396). جستارهایی نو پیرامون ترجمه‌شناسی. مشهد: انتشارات محقق.
طباطبایی، محمدحسین. (1374). تفسیر المیزان. (ترجمه: محمد باقر موسوی). قم: جامعه‌ مدرسین حوزه‌ی علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
عاشوری تلوکی، ناد علی. (1398). «دیدگاه اجتماعی؛ مخالف ترجمه تمام قرآن برای کودکان/ ادیان دیگر چه می‌کنند؟». خبرگزاری بین‌المللی قرآن، کد خبر: 3824222، 15 تیر، ساعت 8:38.
عاشوری تلوکی، ناد علی. (1398). «نبود زبانی ویژه ترجمه قرآن برای نوجوانان و جوانان/ آیاتی که در ترجمه «خواندنی» نیامده است». خبرگزاری بین‌المللی قرآن، کد خبر: ۳۸۳۴۷۸۶، 23 مرداد، ساعت 9:46.
مجلسی اصفهانی، محمد باقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث الإسلامیة.
مصطفوی، حسن. (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر. (1380). تفسیر نمونه. قم: دار الکتب الاسلامیه.
ملکی، علی. (1396). قرآن کریم، ترجمه خواندنی قرآن به روش تفسیری و پیام‌رسان برای نوجوانان و جوانان. تهران: مؤسسه قرآنی بهار دل.
ناظمیان، رضا، و حاج مؤمن، حسام. (1392). «ساخت و بافت در ترجمه‌ی متون دینی بررسی مقایسه‌ای دو ترجمه از نهج البلاغه (شهیدی-دشتی)». مجله‌ی ادب عربی دانشگاه تهران، 5(1)، 237-254.
هیزجی، رضا، و گودرزی، مریم. (1397). «نقد و بررسی ترجمه آقای علی ملکی». کنفرانس ملی علوم اسلامی و پژوهش‌های دینی کرج، 1-15.