استراتژی تبادلی و عملگرا در داستان سرایی قرآنی؛ نمونه موردی سوره یوسف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

قسم اللغة العربیة وآدابها، جامعة محمد لمین دباغین، سطیف2، الجزائر

10.34785/j022.2022.011

چکیده

گفتمان قرآنی پیامی است که در درون خود هدفی گفتمانی دارد که فرستنده آن را برای هدف راهبردی ارتباط به مخاطب هدایت می کند. قرآن کریم پیامی از جانب خداوند متعال است که بر رسولش محمد(ص) نازل کرده است تا آن را به امت خود برساند؛ از جمله آن چه در قرآن آمده است، داستان انبیا و رسولان و آنچه امت هایشان در معرض آن قرار گرفتند، تا سبب پند پذیری و عبرت آموزی باشد. این امر مستلزم یک راهبرد ارتباطی گفتمانی مبتنی بر زمینه و دو طرف فرآیند ارتباطی (گوینده/گیرنده) است و بنابراین متن قرآن کاملا یک متن عملگرا است، زیرا رویگرد عملگرا به زبان، عبارت است از بررسی کلام در حین ارائه به گیرنده؛ یعنی مطالعه زبان زمانی که در مقامات متفاوت به عنوان یک سخنرانی از مخاطب به گیرنده با عبارتی خاص در مکانی خاص برای رسیدن به هدف ارتباطی استفاده می شود. این پژوهش با هدف تبیین بعد ارتباطی و عملگرا در داستان ها و گفتمان قرآنی به بررسی داستان یوسف پیامبر می‌پردازد و بر دو نکته تمرکز دارد: گفتمان در خلال بافتی که در آن به کار رفته است و تعیین نقش فرستنده و مخاطب در فرآیند ارتباطی، با تکیه بر مکانیزم عملگرایانه در کلام از قبیل: حِجاج، افعال کلامی، گفت‌وگو و سایر موارد موجود در داستان های قرآنی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Communicative and Pragmatic Strategy in Quranic Stories, Case Study: Surah Yusuf

نویسنده [English]

  • Khadidja Merat
Assistant professor, University Mohamed Lamine Debaghine Setif 2 University
چکیده [English]

The Quranic discourse is a message that carries within it a rhetorical purpose that the sender directs to the addressee for a strategic goal of “communication.” The Holy Quran is a message from God Almighty that He revealed to his Messenger, “Muhammad,” (PBUH), to convey it to his nation; Among what was mentioned in that letter are the stories of the prophets and messengers and what they were exposed to by their nations, and the arguments that God supported them with; in order to take the lesson and exhortation from the previous nations, this calls for a communicative discursive strategy based on the context and the two sides of the communicative process (the speaker/ receiver). Thus, the Quranic text is a pragmatic text par excellence, because pragmatics is the study of the linguistic achievement during use; that is, the study of language when it is used in different maqam classes as a speech directed from the addresser to the recipient with a specific wording in a specific place to achieve a communicative purpose. For this purpose, this study aims to show the communicative and pragmatic dimension in the Quranic stories, by using the deliberative approach to the Quranic discourse, which focuses its attention on two matters: the discourse within the context in which it is mentioned, and the communicative role played by both the sender and the addressee during the communicative process, and that By monitoring the mechanisms of the deliberative approach, "such as pilgrims, dialogue imperative, verbal acts, dialogue" and others... that are found in the Quranic stories, so that this research paper sheds light on the story of Joseph ; and that is through the context, which is based mainly on the purpose which addresser wants to communicate, in addition to the harmony and consistency of speech and its flow, and it is also concerned with the circumstances surrounding the communicative process and the conditions of the addressees in it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • pragmatics
  • verbal verbs
  • pilgrims
  • dialogue
  • discourse strategy
  • Quranic stories
القرآن الکریم.
ابن عاشور، الطاهر. (1976). تفسیر التحریر والتنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (د.ت). لسان العرب. بیروت: دار صادر للنشر.
أحمد مصطفى المراغی. (د.ت). علوم البلاغة (البیان والمعانی والبدیع). بیروت: دار الکتب العلمیة.
أوستین، جون لانکشو. (2006). نظریة أفعال الکلام العامة (ترجمة: عبدالقادر قنینی). المغرب: منشورات إفریقیا الشرق.
بوجادی، خلیفة. (2009). فی اللسانیات التداولیة: محاولة تأصیلیة فی الدرس العربی القدیم. الجزائر: بیت الحکمة، العلمیة.
ختام، جواد. (2016). التداولیة: أصولها واتجاهاتها. عمان، الأردن: دار کنوز المعرفة.
سیرل، جون. (2006). العقل واللغة والمجتمع: الفلسفة فی العالم الواقعی (ترجمة: سعید الغانمی). بیروت، لبنان: الدار العربیة للعلوم.
شابی، سعاد. (2015). الأفعال الکلامیة والأفعال الحجاجیة فی سورة النمل: مقاربة تداولیة. مجلة رفوف، مخبر المخطوطات الجزائریة فی إفریقیا، جامعة أدرار – الجزائر، العدد الثامن.
الشهری، عبد الهادی بن ظافر. (2004). استراتیجیة الخطاب: مقاربة لغویة تداولیة. بیروت: دار الکتاب الجدید المتحد.
الصابونی، محمد علی. (د.ت). صفوة التفاسیر. بیروت: دار الجیل.
صحراوی، مسعود. (2005). التداولیة عند العلماء العرب: دراسة تداولیة لظاهرة الأفعال الکلامیة فی التراث اللسانی العربی. بیروت: دار الطلیعة.
غمشی، بن عمر. (2011). سیمیولوجیا الاتصال فی الخطاب الدینی: قصص الأنبیاء فی القرآن الکریم نموذجا (أطروحة الدکتوراه). جامعة الجزائر 3.
فاندیک. (2000). النص والسیاق (ترجمة: عبدالقادر قنینی). المغرب: دار إفریقیا الشرق.
کورنیلا فونراد، صکومی. (2003). الحجاج فی المقام المدرسی. تونس: منشورات کلیة الآداب.
لیتش، جیوفری. (2012). مبادئ التداولیة (ترجمة: عبدالقادر قنینی). المغرب: منشورات إفریقیا الشرق.
محمد العبد. (2002). النص الحجاجی العربی: دراسة فی وسائل الإقناع. مجلة فصول، الهیئة العامة للکتاب، مصر، 60.
مشیل، صابر. (2009). القصة القرآنیة: مفهوما وأسلوبا. المجلة الجامعة، لیبیا، 11.
نجعوم، یوسف. (2018). تداولیة الخطاب الإقناعی فی کتاب نهج البلاغة للإمام علی بن أبی طالب (أطروحة الدکتوراه). جامعة العربی بن مهیدی، أم البواقی.
نحلة، محمود أحمد. (2002). آفاق جدیدة فی البحث اللغوی المعاصر. الإسکندریة: دار المعرفة الجامعیة.