زیبایی شناسی بینامتنیت قرآنی در رمان "یا صاحبی السجن" اثر ایمن عتوم (تحلیل نشانه شناسی آستانه عنوان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

قسم الآداب واللغة العربیة، کلیة الآداب واللغات، جامعة محمد خیضر، بسکرة، الجزائر

10.34785/J022.2022.020

چکیده

بینامتنیت با انواع و سطوح مختلف خود یکی از پدیده های هنری مهم در شکل گیری متن ادبی معاصر است و به همین دلیل از طرف ناقدان، مورد توجه فراوانی قرار گرفته است. این مقاله در تلاش است تا نوع قرآنی تناص را که از غنای خوبی برخوردار است در رمان "یا صاحبی السجن" اثر ایمن عتوم با تمرکز  بر عنوان اصلی و دیگر عناوین فرعی مورد بررسی قرار دهد. این پژوهش با شیوه توصیفی-تحلیلی و با رویکرد نقد نشانه شناسی، انجام پذیرفته و بر اساس آن می توان گفت که این رویکرد به غایت زیبایی شناختی، معنایی و شناختی آن دست یافته است. با بررسی جلوه‌های بینامتنی قرآنی در عناوین رمان (یا صاحبی السجن) به عنوان نشانه‌های نشانه‌شناختی مهم، مجموعه‌ای از نتایج به دست آمده که بر اساس آن می­توان گفت بینامتنیت قرآنی در رمان (یا صاحبی السجن) پدیده ای زیباشناختی است که دو زاویه دید نویسنده را منعکس می سازد. زاویه دید اول ازآن خالق و نگارنده اثر و زاویه دید دوم بیانگر قهرمانی است که تجربه داستانی را به عنوان یک واقعیت زندگی کرده است و او را قادر می‌سازد تا آن را با جزییات ساختارهای روایی ترکیبی و عناصر زمان، مکان و شخصیت‌ها به تصویر بکشد و به زبانی شیوا به توصیف آن بپردازد. نویسنده رمان، از طریق متن و عناوین آن، حوزه وسیعی از حضور مستقیم و غیرمستقیم را به خود اختصاص داده است. این عناوین، آستانه‌هایی را تشکیل می‌دهند که متون مستقلی را به وجود می­آورند. ایمن عتوم از طریق این عناوین موفق شده تصویری بی‌نظیر از بهره‌برداری از انرژی‌های زبانی و تصویری متن ارجمند قرآنی ارائه دهد و آن را هدفی در جهت فایده رساندن در سطوح زبانی و معنایی، قرار دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Aesthetics of Quranic Intertextuality in Ayman al-Atoum's Novel "Oh My Two Fellow Prisoners" (A Semiotic Approach to the Title Threshold)

نویسندگان [English]

  • Shahira Barbari
  • So'ad Tawil
Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Mohamed Khider, Biskra, Algeria
چکیده [English]

Intertextuality with its different types and levels is one of the important artistic phenomena in formation of the contemporary literary text; therefore it has received significant attention from critics. This paper focusing on the threshold of the title, the main one and the sub-headings, tries to reveal Quranic intertextuality in Ayman al-Atoum’s novel “Oh My Two Fellow Prisoners” and present a semiotic approach to it. This title is the most appropriate in examining the textual thresholds, from which we stood on the novel’s employment of the Quranic text and the mechanisms of its operation within the threshold of the title, its connotations and its intellectual and aesthetic dimensions. After research, it can be said that this approach has achieved the aesthetic, semantic and cognitive goals of it. By examining the manifestations of the Quranic intertextuality in the titles of the novel as significant semiotic signs, we concluded a set of results to be summarized here: the Qur’anic intertextuality in the novel is an aesthetic phenomenon that reflects two angles of the writer’s vision; The vision of the creator and the vision of the hero who lived the experience as a reality, which enabled him to convey it in detail. It took a wide area of direct and indirect presence, through the texts and its titles; These titles with the text formed thresholds that were considered stand-alone texts, through which the novelist Ayman al-Atoum succeeded in presenting a unique picture of exploiting the linguistic and pictorial energies of the venerable Quranic text, making it a goal for the creator to stand on and benefit from, on the linguistic and semantic levels.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • intertextuality
  • title threshold
  • prison
  • Ayman al-Atoum
ابن منظور. (2000). لسان العرب. بیروت، لبنان: دار صادر.
أحمد الزعبی. (2000). التناص نظریا وتطبیقیا. عمان، الأردن: مؤسسة عمون للنشر والتوزیع.
أحمد طعمة الحلبی. (2007). التناص بین النظریة والتطبیق: شعر البیاتی نموذجا. دمشق: الهیئة العامة السوریة للکتاب.
أیمن العتوم. (2015). یا صاحبی السجن. القاهرة: دار المعرفة للنشر والتوزیع.
بسام قطوس. (2001). سیمیاء العنوان. عمان: وزارة الثقافة.
حسن بحراوی. (1990). بنیة الشکل الروائی: الفضاء الزمن الشخصیة. الدار البیضاء: المرکز الثقافی العربی.
رجاء عید. (دت). القول الشعری: منظورات معاصرة. الإسکندریة: منشأة المعارف.
سعید یقطین. (2001). انفتاح النص الروائی: النص والسیاق. الدار البیضاء: المرکز الثقافی العربی.
عبد القادر بقشی. (2007). التناص فی الخطاب النقدی والبلاغی: دراسة نظریة وتطبیقیة. الدار البیضاء: إفریقیا الشرق.
عبد الله الغذامی. (1993). ثقافة الأسئلة فی مقالات النقد والنظریة. الکویت: دار سعاد الصباح.
عبد المالک اشهبون. (2009). عتبات الکتابة فی الروایة العربیة. اللاذقیة: دار الحوار.
عبد المالک اشهبون. (2011). العنوان فی الروایة العربیة: دراسة. دمشق: دار محاکاة للدراسات والنشر والتوزیع.
عز الدین المناصرة. (2006). علم التناص المقارن: نحو منهج عنکبوتی تفاعلی. عمان: دار مجدلاوی للنشر والتوزیع.
عزیز حسین علی الموسوی. (2015). النص المفتوح فی النقد العربی الحدیث. عمان: دار المنهجیة للنشر والتوزیع.
عماد الدین ابن کثیر. (دت). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
فیصل دراج. (1999). أفق التحولات فی الروایة العربیة: دراسات وشهادات. عمان: دار الفنون، مؤسسة عبد الحمید شومان.
محمد بن سعد الدکان. (2014). بلاغة العقل العربی: تجلیات المثاقفة فی التراث النقدی. الدار البیضاء، المغرب: المرکز الثقافی العربی.
محمد عزام. (1996). النقد والدلالة نحو تحلیل سمیانی للأدب. منشورات وزارة الثقافة.
محمد عزام. (2001). النص الغائب: تجلیات التناص فی الشعر العربی. دمشق: منشورات اتحاد الکتاب العرب.
محمد مصطفى هدارة. (1985). مشکلة السرقات فی النقد العربی: دراسة تحلیلیة مقارنة. القاهرة: مکتبة الأنجلو مصریة للطباعة والنشر.
محمود أمین العالم. (1993). الروایة بین زمنیتها وزمنها: مقاربة مبدئیة عامة. القاهرة: فصول، الهیئة المصریة العامة للکتاب.