تحلیل دستور نظامندِ نقشگرای هلیدی در سوره غاشیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کرج، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کرج، ایران

چکیده

دستور نقش­گرای هلیدی بر اهمیّت نقش و معنا تأکید می­ورزد و زبان را با توجه به نقش آن در تعاملات اجتماعی بررسی می­کند. طبق این نظریه، ساختار زبان حاصل تاثیر نقش هایی است که زبان درگفتمان ارتباطی به عهده می­گیرد. این تأثیر در سه سطح معنایی و دستوری "فرانقش اندیشگانی"، "فرانقش بینافردی"، "فرانقش متنی" تحلیل می­شود این پژوهش کلیه جملات سوره غاشیه را، در سه فرانقش مذکور به صورت جداگانه بررسی می­کند و ضمن تحلیل برجسته سازی زبانی، بازتاب ویژگی­های معنایی متن در ویژگی­های بافت موقعیت را مورد بازبینی قرار می­دهد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با رویکردی زبان شناسی، سوره غاشیه را در سه لایۀ زبانی، مورد تحلیل و بررسی قرار می­دهد. از نتایج این پژوهش استنباط می­شود که در این سوره، در سطح اندیشگانی، فرآیند ربطی، بیشترین بسامد را دارد که این بسامد با فضای سوره هماهنگ است، پس از آن فرآیند مادی از فراوانی نسبتاً بالایی برخوردار است. در سطح بینافردی، وجه اخباری برجسته شده است و بر قطعیت و حتمیت گوینده دلالت دارد و همچنین برجستگی زمان مضارع تجدد و حدوث وقایع قیامت را می­رساند و در سطح فرانقش متنی، عوامل انسجامی درهر سه سطح؛ واژگانی، دستوری و پیوندی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Systemic Functional Grammar Analysis of Sūrat al-Ghāshiyah

نویسندگان [English]

  • Soudabeh Muzaffari 1
  • Afsaneh Kowsari Jafarabadi 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Karaj, Iran
2 PhD Candidate in Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Karaj, Iran
چکیده [English]

Functional Grammar Analysis of Michael Halliday in Surah Al-Ghashiyah Abstract Halliday's Systemic Functional Grammar analysis focuses on function and meaning, and interprets language in light of its role in social interactions. This theory assumes that the structure of language is shaped by the influence of the functions that language performs in communicative discourse. This influence is analyzed on three semantic and grammatical levels: "the ideational functional level," "the interpersonal functional level," and "the textual functional level." This study examines all the sentences of Surah Al-Ghashiyah in the three aforementioned functions separately, analyzes the prominence of language, and reviews the reflection of the semantic characteristics of the text in the characteristics of the situational context. This study uses the descriptive analytical approach and the linguistic approach to analyze Surah Al-Ghashiyah on three linguistic levels. The study concludes that the relational function is the most common in this surah on the ideational functional level, which is consistent with the context of the surah. Then, the material function has a relatively high frequency. On the interpersonal functional level, the informational aspect is prominent, indicating the certainty and inevitability of the speaker. The prominence of the present tense also indicates the renewal and occurrence of the events of the Day of Judgment. As for the textual functional level, there are cohesive factors at all levels: linguistic, grammatical, and relational. Keywords: Surah Al-Ghashiyah, Halliday's Role-Oriented Theory, Ideational Function, Interpersonal Function, Textual Function.

کلیدواژه‌ها [English]

  • surah al-ghashiyah
  • Halliday's functional grammar theory
  • ideational function
  • interpersonal function
  • textual function
قرآن کریم
آقاگل‌زاده، فردوس، کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه، و رضویان، حسین. (1390). سبک‌شناسی داستان براساس فعل: رویکرد نقش‌گرا. سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، 4(11)، 243-254. https://doi.org/10.22059/jolr.2021.317625.666693
آقاگل‌زاده، فردوس. (1385). تحلیل گفتمان انتقادی: تکوین تحلیل گفتمان در زبان‌شناسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بازوبندی، حسین، و صحرایی، رضا مراد. (1394، تابستان). تحلیل فرانقش بینافردی در نص و نقش آن در ترجمه. مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، 3، 1-25. دسترسی: https://surl.li/empfkh
بهرامی‌رهنما، خدیجه. (1399، زمستان). بررسی فرانقش‌های اندیشگانی و متنی ترجمه سوره ملک. فصلنامه مطالعات قرآنی، 44، 9-34. دسترسی: https://journals.iau.ir/article_678077.html
تولان، مایکل. (1386). روایت‌شناسی؛ درآمدی زبان‌شناختیانتقادی (سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی، مترجمان). تهران: سمت.
خامه‌گر، محمد. (1397، بهار). کارایی نظریه هالیدی در ترسیم انسجام متنی سوره‌های قرآن. پژوهش‌های قرآنی، 1، 4-29. 10.22081/jqr.2018.47412.1530
روبینز، آر. اچ. (1393). تاریخ مختصر زبان‌شناسی (علی محمد حق‌شناس، مترجم؛ چاپ دوازدهم). تهران: نشر ماد.
سلطانی، سیدعلی‌اصغر. (1387). قدرت گفتمان و زبان (سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران). تهران: نشر نی.
سیدی، سیدحسین، و بیگ‌قلعه‌جوقی، سمیه. (1398، بهار). تحلیل گفتمان دو سوره فلق و ناس براساس الگوی فرانقش متنی هالیدی. پژوهش‌های ادبیقرآنی، 1، 109-129. دسترسی: 20.1001.1.23452234.1398.7.1.5.3
طباطبایی، محمدحسین. (1387). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عزیزخانی، مریم، و دیگران. (1396، زمستان). کاربست دستور نقش‌گرای هالیدی بر سوره انشراح. پژوهش‌های ادبیقرآنی، 4، 69-95. 20.1001.1.23452234.1396.5.4.4.4
فاولر، راجر. (1381). ادبیات به منزلۀ کلام (مریم خوزان و حسین پاینده، مترجمان). تهران: نشر نی.
لطفی‌پورساعدی، کاظم. (1385). درآمدی به اصول و روش ترجمه (چاپ هفتم). تهران: نشر دانشگاهی.
مشکوة‌الدینی، مهدی. (1388). سیر زبان‌شناسی (چاپ پنجم). مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
ملاابراهیمی، عزت، و رضایی، زهرا. (1399، بهار). کارایی نظریه هالیدی و حسن در ترسیم انسجام متنی سوره مزمل. مطالعات ادبی متون اسلامی، 1، 1-30. 10.22081/jrla.2020.57589.1274
مهاجر، مهران، و نبوی، محمد. (1393). به سوی زبان‌شناسی شعر (چاپ بیست‌وسوم). تهران: نشر آگه.
مهتدی، حسین. (1401، خرداد). بررسی عناصر انسجام متنی در سوره لقمان براساس نظریه نقش‌گرای مایکل هالیدی و رقیه حسن. پژوهش‌های ادبیقرآنی، 3، 127-157. 20.1001.1.23452234.1401.9.3.6.6
Halliday, M.A.K., & Matthiessen, C. (2004). An introduction to functional grammar (3rd ed.). London: Hodder Arnold.
Halliday, M.A.K. (1989). Context: Aspects of language in a social-semiotic perspective. Oxford: Oxford University Press.
Simpson, P. (1993). Language, ideology and point of view (1st ed.). London & New York: Routledge.
Thompson, G. (2004). Introducing functional grammar (2nd ed.). London: Hodder Arnold.