جستاری در بینامتنیت قرآنی صفارزاده بر اساس نظریه ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آازد اسلامی، ارومیه، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

3 استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

چکیده

کتاب مقدّس قرآن همواره محل رجوع نویسندگان و ادبای مسلمان بوده و شاعران ایرانی از بدو شکل‎گیری شعر فارسی با آن در رابطۀ بینامتنی بوده‎اند و در نتیجۀ این تعامل و رابطۀ بینامتنی به اشکال مختلف و در سطوح مختلف بخش‎هایی از آن را گرفته و در متن خود وارد کرده‎اند. تئوری بینامتنیت به این داد و ستدها پرداخته و ارتباط یک متن با متون دیگر را مورد کاوش قرار می‎دهد. صفارزاده به عنوان شاعری انقلابی و با گرایشات ایدئولوژیکی رابطۀ بینامتنی گسترده‎ای با قرآن داشته و در سطوح مختلف فکری و مضمونی، زبانی و واژگانی و نقل‎قول و اقتباس با این کتاب مقدّس تعامل داشته است. پژوهش حاضر رابطۀ بینامتنی صفارزاده با قرآن را بر مبنای مدل بینامتنیت ژنتی و با روش توصیفی-تحلیلی مورد مطالعه قرار داده و وجوه متفاوت بینامتنیت صفارزاده با قرآن از جمله اقتباس و نقل، بینامتنیت زبانی و واژگانی را بر مبنای رویکرد ژنت در بینامتنیت مورد بررسی قرار داده است. جامعۀ آماری پژوهش حاضر همه اشعار چاپ شدۀ شاعر بوده است. نتیجۀ پژوهش حاضر نشان از بینامتنیت گسترده صفارزاده با قرآن در این سطوح دارد و روشن می‎سازد که بینامتنیت صفارزاده با قرآن بیشتر از نوع صریح و اعلام‎شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Research on the Qur'anic Intertextuality in Safarazadeh’s Works Based on Gerard Genette’s Theory

نویسندگان [English]

  • Zarrin Taj Rezaei 1
  • Seyf al-Din Ab-Barin 2
  • Barat Mohammadi 3
1 PhD candidate in Persian Language and Literature, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
چکیده [English]

Intertextuality is one of the new literary theories that study the relations between texts. This literary theory is based on this fact that there is no independent text and all texts are intertextually related. In the poetry of Tahereh Saffarzadeh, extensive intertextual relations can be seen. In this intertextual relationship, the contribution of the Qur'an is very impressive. As a revolutionary poet and with ideological tendencies, Saffarzadeh has relation with this holy book on different Literary adaptation, thematic, linguistic and vocabulary levels. The current research has studied Saffarzadeh's intertextual relations with the Qur'an based on the genet intertextuality model and with a descriptive-analytical method, and investigated the different aspects of Saffarzadeh's intertextuality with the Qur'an, including adaptation, lexical and thematic intertextuality, based on Gérard Genette's approach to intertextuality. The purpose of the present research was to reveal the various intertextual effects of Saffarzadeh with the Quran and the interweaving of themes and Quranic quotations and Quranic words in Safarzadeh's poetry. The statistical population of the present article was all the poet's published poems. The result of the present research shows the extensive intertextuality of Safarzadeh with the Qur'an at different levels. Safarzadeh has made adaptations from the Qur'an, in addition to that, he has quoted the words and combinations of the Qur'an as a result of the intertextual relation with the Qur'an in his poetry and embellished his poetry with the combinations and words of the Qur'an.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qur'an
  • intertextuality
  • Gerard Genette
  • Tahereh Saffarzadeh
آلن، گراهام. (1385). بینامتنیت (ترجمة پیمان یزدانجو). تهران: نشر مرکز.
پاینده، حسین. (1388). نقد ادبی و دموکراسی. تهران: نیلوفر.
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. (1388). مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: انتشارات سمت.
چندلر، دانیل. (1386). مبانی نشانه‌شناسی (ترجمة مهدی پارسا). تهران: سوره.
حق‌شناس، محمدعلی. (1387). «مولانا و حافظ دو همدل یا دو همزبان». نقد ادبی، 1(2)، 11–29.
حلبی، علی‌اصغر. (1372). تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی (چاپ 2). تهران: اساطیر.
راستگو، سید محمد. (1377). «تجلّی قرآن در شعر و ادب فارسی». بشارت، (4)، 31–62.
راستگو، سید محمد. (1376). تجلّی قرآن و حدیث در ادبیات فارسی. تهران: سمت.
رستم‌پور، رقیه. (1384). «التناص القرآنی فی شعر محمود درویش». مجلة انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، (3).
رفیعی، سید علی‌محمد. (1386). بیدارگری در علم و هنر. تهران: هنر بیداری.
زرقانی، مهدی. (1383). چشم‌انداز شعر معاصر ایران (چاپ اول). تهران: نشر ثالث.
سخنور، جلال، و سعدی سبزیان مرادآبادی. (1398). «بینامتنیت در رمان‌های پیتر اکروید». پژوهشنامۀ علوم انسانی، (58)، 65–78.
سلطان‌پور و همکاران. (1399). «بررسی بینامتنیت قرآنی در مقامات حمیدی». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 13(11)، 91–112.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1380). ادوار شعر فارسی. تهران: سخن.
صالح، صبحی. (1374). نهج البلاغه. قم: مرکز البحوث الاسلامیه.
صباغی، علی. (1391). «بررسی تطبیقی محورهای سه‌گانۀ بینامتنیت ژنت و بخش‌هایی از نظریۀ بلاغت اسلامی». فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، 9(38)، 59–71.
طبیبیان، سید حمید. (1388). برابرهای علوم بلاغت در فارسی و عربی بر اساس تلخیص المفتاح و مختصر المعانی. تهران: امیرکبیر.
غلامحسین‌زاده، غریب، رضا، و نگار غلامپور. (1387). میخائیل باختین: زندگی، اندیشه‌ها و مفاهیم بنیادین. تهران: روزگار.
قاسمی، طاهره، و وحید مبارک. (1396). «بررسی اقتباس‌های حافظ و سیف فرغانی». دوفصلنامۀ مطالعات زبانی و بلاغی، 8(16)، 271–300.
کریستوا، ژولیا. (1381). کلام، مکالمه و رمان (ترجمة پیمان یزدانجو). تهران: نشر مرکز.
لوتگنس، فردریک ک، و ادوارد جی. تاربوک. (1372). مبانی زمین‌شناسی (ترجمة رسول اخروی). تهران: انتشارات مدرسه.
مسبوق، سید مهدی، و دریادل موحد، اعظم. (1391). «بینامتنی قرآن و حدیث در شعر شیعی طلائع بن رزیک». پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن کریم، 3(1)، 31–40.
مطهری، مرتضی. (1389). مجموعۀ آثار شهید مطهری. تهران: انتشارات صدرا.
نامورمطلق، بهمن. (1394). درآمدی بر بینامتنیت: نظریه‌ها و کاربردها. تهران: انتشارات سخن.
نامورمطلق، بهمن. (1386). «ترامتنیت: مطالعة روابط یک متن با دیگر متن‌ها». پژوهش‌نامۀ علوم انسانی، (56)، 83–98.
ناهم، احمد. (2004). التناص فی شعر الرواد (الطبعة الأولى). بغداد: دار الشؤون.
نظامی، الیاس بن یوسف. (1390). مخزن‌الاسرار (تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی). تهران: انتشارات زوار.
ویلکی، کریستین. (1381). «تعامل متون (روابط بینامتنی در ادبیات کودک و نوجوان)» (ترجمة طاهره آدینه‌پور). پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان، (28)، 4–11.
Genette, G, (1997), Palimpsests: Literature in the Second Degree,Channa Newman & Clude Doubinsky (Trans), London: University of Nebraska Press.
Kristeva, J. (1969). Semeitike; Recherche Pour une Sémanalyse. Paris: Seuil