تحلیل کارکرد معنایی تفاوت الفاظ در داستان حضرت موسی (ع) در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد، میبد، ایران

3 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

قرآن کریم برای هدایت‌کردن انسان‌ها از روش‌های متعددی استفاده کرده است، از میان این روش‌ها نقل داستان انبیا و پیروان آنها از جذابیت خاصی برای هدایت برخوردار است. داستان حضرت موسی (ع) که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته، از جمله داستان‌های پر تکرار قرآن کریم است. بدین صورت که گاهی بخشی از داستان در چندین سوره، با الفاظ متفاوت آمده است که به‌ظاهر تکرار؛ اما هر لفظ و جمله آن برای بیان نکته‌ای آمده است و عناصر یک صحنه از داستان با هم تفاوت‌های معنایی دارند. نتایج این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی نشان می‌دهد که علت اصلی اختلاف الفاظ داستان بستگی به بافت و غرض سوره‌ای دارد که صحنه‌ای از داستان در آن سوره نقل شده است. مثلاً در سوره طه بحث تجلی سایة عطوفت و مهربانی خداوند بر وادی مقدس و حضرت موسی است؛ لذا بحث فرار حضرت موسی به عقب هنگام دیدن اژدها در این سوره نیامده است یا در سوره بقره که محل بیان نعمت‌های الهی بر بشریت است نوع خطاب خداوند به بنی‌اسرائیل در این سوره با دیگر سوره‌ها متفاوت است؛ لذا آوردن یک صحنه از داستان در چندین جا از قران تکرار نیست؛ بلکه برای بیان نوع جدیدی از اسلوب قرانی است و هدف تازه را دنبال می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Linguistic analysis of the difference in the interpretation of the stories of Prophet Moses (pbuh) in the Quran

نویسندگان [English]

  • Mohammad Akbar Mirbaluch 1
  • Valiulah Hasoomi 2
  • Hadi Zeini Malekabad 3
1 M.A. in Quranic Sciences and Hadith Studies, Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 Associate Professor, Meybod University, Meybod, Iran
3 Assistant Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده [English]

The Holy Qur'an has used many methods to guide people, among these methods, the story of the prophets and their followers has a special attraction for guidance. The difference in the narration of the story of Prophet Moses, which was investigated in this research, is among the stories of the Holy Quran that are repeated in such a way that sometimes a part of the story is written in several surahs, with different words, which seems to repeat; But every word and sentence is meant to express a point, and the elements of a story's scene have different meanings. The results of this research using a descriptive analytical method show that the main reason for the difference in the words of the story depends on the context and purpose of the surah in which a scene of the story is narrated. For example, in Surah Taha, the discussion is about the manifestation of God's mercy and kindness on the holy valley and Prophet Moses; Therefore, the discussion of Prophet Moses running back when he saw the dragon is not discussed in this surah, or in Surah Al-Baqarah, which is the place of God's blessings on humanity, the type of address of God to the Israelites in this surah is different from other surahs; Therefore, bringing a scene from the story in several places in the Qur'an is not a repetition; Rather, it is to express a new type of Qur'anic style and pursues a new goal.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The story of Prophet Moses
  • the Qur'an
  • differences in expression
  • verbal similarities
القرآن الکریم.
آلوسی، محمود بن عبد الله. (1415). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن جماعة، أبو عبد الله، محمد بن إبراهیم. (1410). کشف المعانى فى المتشابه من المثانى. المنصورة: دار الوفاء.
ابن فارس، أحمد بن زکریاء القزوینی الرازی. (1399). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار الفکر.
ابن کثیر، إسماعیل بن عمر. (1423). قصص الأنبیاء. بیروت: مؤسسة أم القرى.
ابن کثیر، إسماعیل بن عمر. (1420). تفسیر القرآن العظیم. سعودیة: دار طیبة للنشر والتوزیع.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. (1365). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
زرکشی، بدرالدین محمد. (1376). البرهان فی علوم القرآن. قاهرة: إحیاء الکتب العربیة.
زمخشری، محمود بن عمرو. (1407). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی.
زین الدین سنیکی، زکریا بن محمد بن أحمد. (1403). فتح الرحمن بکشف ما یلتبس فی القرآن. بیروت، لبنان: دار القرآن الکریم.
سامرائی، فاضل بن صالح. (1423). لمسات بیانیة فی نصوص من التنزیل. عمان، أردن: دار عمار للنشر والتوزیع.
سامرائی، فاضل بن صالح. (بی‌تا). أسرار البیان فی التعبیر القرآنی. بیروت: دار الفکر.
سخاوی، علی بن محمد بن عبدالصمد. (بی‌تا). هدایة المرتاب وغایة الحفاظ والطلاب فی تبیین متشابه الکتاب. دار الغوثانی للدراسات القرآنیة، دار الفکر.
سیوطی، جلال الدین. (1387ق/1967م). الإتقان فی علوم القرآن. قاهره: دار السلام.
سیوطی، جلال الدین. (1408). معترک الأقران فی إعجاز القرآن. بیروت: دار الکتب العلمیة.
طبرسی، فضل بن حسن. (1415). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
قرائتی، محسن. (1384). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
قرطبی، ابوعبدالله محمد بن احمد. (1417ق). الجامع لأحکام القرآن. بیروت: دار الکتب العلمیة.
مخلص، عبدالروف. (1393). تفسیر انوار القرآن. بی‌جا: مکتبة البشری.
مکارم شیرازی، ناصر. (1391). برگزیدة تفسیر نمونه (تحقیق احمدعلی بابایی). تهران: دارالکتب الاسلامیه.