بررسی خطبه 230 نهج البلاغه (در پرتو آرای محمود بستانی در بلاغت جدید)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خوارزمی

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خوارزمی

چکیده

بستانی از جمله نویسندگانی است که با دیدگاهی نو به علم بلاغت پرداخته و روش جدیدی را جهت تحلیل متون اسلامی ارائه داده است. وی با تاکید بر متون اسلامی دیدگاهش را مطرح نموده و در این راستا، عناصر سازندۀ موجود در متن را به هشت عنصر؛ فکری، موضوعی، معنایی، لفظی، تصویری، موسیقائی، شکلی و ساختاری تقسیم کرده است. خطبه 230 نهج­البلاغه به عنوان یکی از متون اسلامی دارای موضوعات متعدد و ارزشمندی است که رهنمودهای مناسبی در تمام دوران به شمار می­آید. پژوهش حاضر بر اساس عناصر هشتگانۀ مدنظر بستانی و با روش توصیفی - تحلیلی خطبۀ مذکور را که بررسی آن می­تواند زیبایی­های نهفتۀ بلاغی و ادبی موجود در آن را برای مخاطب آشکار نماید، مورد بررسی قرار داد و به این نتایج دست یافت که امام (ع) با رویکرد تعدد پیام و تعدد موضوع، استفاده از تقابل، تفصیل، تشبیه، رمز، استعاره، به کارگیری واژگان و جملات فصیح، شیوۀ روایت و گفتگو، کاربرد جناس، توازن، ساختار موضوع و تجانس، که از مهم­ترین مؤلفه­های عناصر سازندۀ خطبۀ230 هستند، مفاهیم مدنظرش را در زیباترین قالب به مخاطب عرضه نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of Sermon 230 of Nahj al-Balagha (in Light of Mahmoud al-Bustani’s Views on Modern Rhetoric)

نویسندگان [English]

  • Ali Pirani Shal 1
  • Maryam Ataheri-Nia 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Kharazmi University
2 PhD Candidate in Arabic Language and Literature, Kharazmi University
چکیده [English]

Bustani is one of the authors has looked at rhetoric with a new perspective and has presented a new method for analyzing islamic texts. he has expressed his views with emphasis on islamic texts and in this regard,has divided the constituent elements in the text into eight elements; intellectual, thematic, semantic, verbal, visual, phonetic, formal and structural. the 230 sermon of nahj-albalaghah as one of the islamic texts has many  and valuable topics Which are good guidelines for all ages. the present study examined of  the said sermon by descriptive-analytical method and on the basis of eight elements by Bustani which study can reveal to the reader the hidden rhetorical and literary beauties in it and achieved the results that imam has presented his intended concepts to the reader in the most beautiful format with the approach message multiplicity and subject multiplicity, by using,confrontation,detail, simile, symbol, metaphor, eloquent words and sentences, narrative and conversation style, pun, Balance, subject structure and homogeneity which are of most important components of the constituent elements of 230 sermon.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nahj al-Balagha
  • Sermon 230
  • Mahmoud al-Bustani
  • modern rhetoric
  • literary elements
نهج­البلاغه با ترجمه فیض الاسلام
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414). لسان العرب (الطبعة الثالثة). بیروت: دار صادر.
امینی، محمد هادی. (1964). معجم رجال الفکر و الادب فی النجف خلال ألف عام. النجف الأشرف: مطبعة الآداب.
بحرانی، کمال‌الدین میثم بن علی. (1375). شرح نهج البلاغه ابن میثم (ترجمه قربانعلی محمدی مقدم و علی اصغر نوایی یحیی زاده). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
بستانی، محمود. (1394). بلاغت جدید (ترجمه محمدحسن معصومی، چاپ اول). قم: انتشارات مارینا.
البستانی، محمود. (1414). القواعد البلاغیة فی ضوء المنهج الإسلامی (الطبعة الأولى). مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
تجلیل، جلیل. (1385). جناس در پهنه ادب فارسی (چاپ سوم). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
التونجی، محمد. (1999). المعجم المفصل فی الأدب (الطبعة الثانیة). بیروت: دار الکتب العلمیة.
الجرجانی، عبدالقاهر. (1404). أسرار البلاغة فی علم البیان (الطبعة الثانیة). قم: منشورات الرضی.
الرافعی، مصطفی صادق. (1997). إعجاز القرآن والبلاغة النبویة. قاهره: دار المنار.
رضایی، ابوالفضل، رسولی، حجت، و رئیس میرزایی، فاطمه. (1400). بررسی رویکردهای بلاغی نوین در تفسیر قرآن. پژوهشنامه نقد ادب عربی، (20)، 121–152.
الساعدی، الشیخ محمد. (2000). الدکتور محمود البستانی مفکراً إسلامیاً. لامک: المؤلف.
العسکری، ابو هلال. (1433). معجم الفروق اللغویة (الطبعة السادسة). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
فتوحی، محمود. (1386). بلاغت تصویر. تهران: نشر سخن.
قائمی‌نیا، علیرضا. (1389). بیولوژی نص: نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر، و همکاران. (1390). پیام امام امیرالمؤمنین (ع): شرح تازه و جامعی بر نهج البلاغه (چاپ اول). قم: انتشارات امام علی بن ابیطالب (ع).
الهاشمی، احمد. (1425). جواهر البلاغة (الطبعة الأولى). الناشر: اسماعیلیان.
یوسف، آمنة. (2015). تقنیات السرد فی النظریة و التطبیق (الطبعة الثانیة). بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.