تحلیل مهارت‌های هوش هیجانی شخصیت اصلی داستان حضرت یوسف(ع) در قرآن کریم بر مبنای دیدگاه روانشناسان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

چکیده

‎تحلیل روان‌شناختی آثار ادبی موجب پیوند علم روان‌شناسی و ادبیات و سبب دستیابی به نتایج ارزشمند می‌شود. در این راستا شخصیت ادبی درخور چنین تحلیلی است؛ زیرا از قابلیت هایی برخوردار است که یکی از بهترین روش‌های ارزیابی آن‌ قابلیت‌ها دیدگاه‌های روان‌شناسان است. هوش هیجانی در شمار قابلیت‌های شخصیت است که مورد توجه نظریه‌پردازان علم روان‌شناسی واقع شده و مدل‌ها و نظریاتی از سوی آن‌ها برای سنجش آن ارائه گردیده است. مدل سه روان‌شناس برجسته«دانیل گلمن»، «ریچارد بویاتزیس» و «آنی مک کی» از آن جمله است. این مدل دارای چهار حیطه اصلی به نام خودآگاهی، مدیریت خود، آگاهی اجتماعی و مدیریت رابطه است در حالی که هریک از آن‌ها دربردارنده چند مهارت هستند. در پژوهش حاضر مدل مذکور جهت بررسی هوش هیجانی شخصیت اصلی داستان یوسف(ع) در قرآن کریم برگزیده شده‌است. هدف از این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی صورت‌گرفته، پی بردن به چگونگی عملکرد شخصیت اصلی یعنی یوسف(ع) در مدیریت هیجانات خود در رویارویی با دیگر شخصیت‌هاست و به این دلیل حائز اهمیت است که در آن یکی از جنبه های شخصیتی او به شکل علمی بر مبنای نظر روان شناسان تبیین می‌شود. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که هوش هیجانی یوسف(ع) با شش مهارت آگاهی هیجانی، خود ارزیابی صحیح، خودباوری، خود کنترلی، قابلیت اعتماد و مدیریت تعارض در قرآن کریم نمود یافته‌است حال آن که برخی از فضائل او مثل امانتداری، پاکدامنی، ایمان، صبر، صداقت و خرد از طریق مهارت‌های یاد شده در تعامل او با ضد قهرمانان و دیگر شخصیت‌ها متجلی شده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Emotional Intelligence Skills of the Main Character in the Story of Prophet Joseph (PBUH) in the Holy Quran Based on Psychologists’ Perspectives

نویسنده [English]

  • Zahra Afzali
Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده [English]

Objective: This study aims to examine the emotional intelligence skills of the main character in the story of Prophet Joseph (AS) in the Holy Quran based on the model proposed by Daniel Goleman, Richard Boyatzis, and Annie McKee. By applying psychological theories to a Quranic literary character, the study seeks to explain how Joseph (AS) manages his emotions in interactions with other characters and to present a scientific analysis of one of his major personality dimensions.
Method: The study adopts a descriptive-analytical method. It first draws on the emotional intelligence model of Goleman, Boyatzis, and McKee, which consists of four main domains: self-awareness, self-management, social awareness, and relationship management. Then, selected verses from the story of Joseph (AS) in the Holy Quran are analyzed in light of this model in order to identify the emotional intelligence skills reflected in his words, actions, and interactions.
Results: The findings show that the emotional intelligence of Joseph (AS) is manifested in the Holy Quran through six major skills: emotional awareness, accurate self-assessment, self-confidence, self-control, trustworthiness, and conflict management. These skills appear clearly in his encounters with anti-heroes and other characters in the story. The study also indicates that several virtues of Joseph (AS), including trustworthiness, chastity, faith, patience, honesty, and wisdom, are expressed through these emotional intelligence skills.
Conclusion: The analysis demonstrates that the character of Joseph (AS) in the Holy Quran can be studied meaningfully through the framework of emotional intelligence. His behavior in difficult situations reveals a high level of emotional control, moral awareness, and effective relationship management. Therefore, the psychological analysis of this Quranic story not only connects literature and psychology but also provides a deeper understanding of the personality and virtues of Joseph (AS).

کلیدواژه‌ها [English]

  • emotional intelligence
  • Prophet Joseph
  • Holy Quran
  • psychological analysis
  • literary character analysis
قرآن‌کریم
آقایار، سیروس، و شریفی درآمدی، پرویز. (۱۳۸۶). هوش هیجانی سازمانی: کاربرد هوش هیجانی در محیط کار، یادگیری، ارتباطات، انگیزش، رهبری سازمانی و بیماری‌های روانی (چاپ اول). انتشارات سپاهان.
أحمد بدران، عمرو حسن. (بی‌تا). تحلیل الشخصیة. مکتبة الإیمان.
استاین، استیون جی. (۱۴۰۰). مدیریت و رهبری سازمانی با رویکرد هوش هیجانی: القای تدریجی اشتیاق، ایجاد اهداف مشترک و ساختن سازمان‌های معنادار از طریق هوش هیجانی (حجت طاهری گودرزی، اسماعیل اسدی، و کبری مومیوند، مترجمان؛ چاپ اول). انتشارات فرمنش.
براهنی، رضا. (۱۳۹۳). قصه‌نویسی (چاپ چهارم). انتشارات نگاه.
بلهوس، باب، فالر، اندرو، جانسون، گلندا، و تیلور، نیل. (۱۳۹۸). مدیریت هیجانات مشکل‌ساز (محمدحسن آسایش و الهه گلپاشا، مترجمان؛ چاپ اول). انتشارات ساوالان.
حسن‌زاده، رمضان، و ساداتی کیادهی، سید مرتضی. (۱۳۸۸). هوش هیجانی: مدیریت احساس، عاطفه و هیجان (چاپ اول). نشر روان.
الخفاف، إیمان عباس. (2013). الذکاء الانفعالی: تعلم کیف تفکر انفعالیا (الطبعة الأولی). دار الناهج.
الزمخشری، محمود بن عمر. (1998). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل (الجزء الثالث، الطبعة الأولى). مکتبة العبیکان.
سبحانی‌نژاد، مهدی، و یوزباشی، علی‌رضا. (۱۳۸۷). هوش هیجانی و مدیریت در سازمان: مبانی نظری، شیوه‌های آموزش و ابزارهای سنجش (چاپ اول). نشر یسطرون.
سپهریان، فیروزه. (۱۳۸۶). هوش هیجانی: از IQ تا EQ و SQ (چاپ اول). انتشارات جهاد دانشگاهی واحد آذربایجان غربی.
سنگ، علی. (۱۳۹۵). هوش هیجانی مدیران و عملکرد آنان (چاپ اول). انتشارات دایره دانش.
شجاعی، محمدصادق. (۱۳۹۱). انگیزش و هیجان: نظریه‌های روان‌شناختی و دینی (چاپ اول). انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
عبدالرؤوف، طارق، و عیسی، إیهاب. (2018). الذکاء العاطفی والذکاء الاجتماعی (الطبعة الأولی). دار الکتب المصریة.
الغرابی، الجیلالی. (2016). عناصر السرد الروائی: روایة السیل لأحمد توفیق أنموذجا (الطبعة الأولی). عالم الکتب الحدیث.
الطبرسی، فضل بن حسن. (2006). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (الجزء الخامس، الطبعة الأولى). دار المرتضى.
فالک، سونیا. (2024). سیکولوجیة الذکاء (أحمد سمیر سعد، مترجم؛ الطبعة الأولی). مرکز المحروسة.
گلمن، دانیل، بویاتزیس، ریچارد، و مک‌کی، آنی. (۱۳۹۹). هوش هیجانی در مدیریت و رهبری سازمانی (بهمن ابراهیمی، مترجم؛ چاپ پنجم). انتشارات مدیریت صنعتی.
مهدی‌پورعمرانی، روح‌الله. (۱۳۸۸). آموزش داستان‌نویسی (چاپ اول). انتشارات تیرگان.
مهرابی، فرامرز، و ناصری، اسماعیل. (۱۳۹۵). هوش معنوی و مقیاس‌های سنجش آن (چاپ سوم). انتشارات آوای نور.
میرصادقی، جمال، و میرصادقی، میمنت (ذوالقدر). (۱۳۷۷). واژه‌نامه هنر داستان‌نویسی: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات ادبیات داستانی (چاپ اول). انتشارات کتاب مهناز.
یونسی، ابراهیم. (۱۳۷۹). هنر داستان‌نویسی. انتشارات نگاه.