تحلیل کارکردهای اخلاقی اجتماعی در مَثَل‌های سوره بقره؛ با تکیه بر تربیت زیبایی‌شناختی فریدریش شیلر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22034/jilr.2025.144518.1312

چکیده

چکیده

این مقاله به تحلیل کارکردهای اخلاقی و اجتماعی مَثَل‌های سوره بقره، با تکیه بر زیبایی‌شناسی فریدریش شیلر می‌پردازد. هدف پژوهش، بررسی نحوۀ انتقال پیام‌های اخلاقی و اجتماعی از طریق مثل‌های قرآنی و نقش تجربۀ زیبایی‌شناختی در تقویت فهم اخلاقی و تربیت اجتماعی انسان است. داده‌های پژوهش شامل مجموعه‌ای از آیات منتخب سوره بقره، ترجمه و معنا، پیام اخلاقی-اجتماعی هر آیه و تحلیل زیباشناختی با رویکرد شیلر می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مَثَل‌های قرآنی، علاوه بر انتقال مفاهیم اخلاقی با ایجاد تجربۀ حسی و ذهنی در مخاطب، امکان تعقل، خودآگاهی و تصمیم‌گیری اخلاقی را نیز فراهم می‌کنند. از منظر شیلر، تجربۀ زیبایی‌شناختی آمیخته با عقل و حس، زمینۀ رشد فردی و اجتماعی را فراهم ساخته و تضاد میان غریزۀ حسی و صوری را تعدیل می‌کند. تحلیل نشان می‌دهد که سوره بقره با استفاده از تصاویر ملموس، تضادها و مثال‌های عینی، تجربه‌ای مشابه غریزۀ بازی شیلر را ایجاد می‌کند که مخاطب را هم از نظر احساسی و هم از نظر عقلانی درگیر می‌سازد. این فرآیند نه تنها به درک عمیق مفاهیم اخلاقی کمک می‌کند، بلکه باعث شکل‌گیری شهروندانی اخلاقی، مسئول و آگاه به نقش اجتماعی خود نیز می‌شود. در سطح جمعی، بهره‌گیری از امثال قرآنی همراه با تجربۀ زیبایی‌شناختی، زمینۀ ایجاد جامعه‌ای هماهنگ، عدالت‌محور و زیباشناختی را فراهم می‌آورد. این پژوهش نشان می‌دهد که تلفیق آموزه‌های دینی با نظریه‌های زیبایی‌شناختی، به ویژه نظریه شیلر، می‌تواند افق جدیدی را برای تربیت اخلاقی و اجتماعی و آموزش ارزش‌های انسانی فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

تحلیل الوظائف الأخلاقیة والاجتماعیة للأمثال فی سورة البقرة؛ بالاعتماد على التربیة الجمالیة لفریدریش شیلر

نویسنده [English]

  • عبدالله حسینی
Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Farhangian University, ،, Tehran, Iran
چکیده [English]

الملخص

تتناول هذه الدراسة تحلیل الوظائف الأخلاقیة والاجتماعیة للأمثال فی سورة البقرة بالاعتماد على النظریة الجمالیة لفریدریش شیلر. وتهدف الدراسة إلى دراسة کیفیة نقل الرسائل الأخلاقیة والاجتماعیة عبر الأمثال القرآنیة، ودور التجربة الجمالیة فی تعزیز الفهم الأخلاقی والتربیة الاجتماعیة للإنسان. وتشمل بیانات البحث مجموعة من الآیات المختارة من سورة البقرة، مع ترجمتها وتفسیرها، والرسالة الأخلاقیة والاجتماعیة لکل آیة، والتحلیل الجمالی وفق منهج شیلر. أظهرت النتائج أن الأمثال القرآنیة، إلى جانب نقلها للمفاهیم الأخلاقیة، تخلق تجربة حسیة وذهنیة لدى المتلقی، وتتیح له التفکیر الواعی، وزیادة الوعی الذاتی، واتخاذ القرارات الأخلاقیة. ومن منظور شیلر، فإن التجربة الجمالیة التی تمزج بین العقل والحس توفر بیئة للنمو الفردی والاجتماعی وتعدل التوتر بین الغریزة الحسیة والصوریة. ویبین التحلیل أن سورة البقرة، من خلال استخدام الصور الملموسة والتضاد والأمثلة الواقعیة، تخلق تجربة مشابهة لدافع اللعب عند شیلر، حیث تنخرط المتلقی عاطفیاً وعقلیاً معاً. وهذه العملیة لا تساهم فقط فی الفهم العمیق للمفاهیم الأخلاقیة، بل تعمل أیضاً على تکوین مواطنین أخلاقیین ومسؤولین وواعین بدورهم الاجتماعی. وعلى المستوى الجماعی، فإن الاستفادة من الأمثال القرآنیة مصحوبة بالتجربة الجمالیة تمهد لخلق مجتمع منسجم، عادل، وجمالی الطابع. وتوضح هذه الدراسة أن دمج التعالیم الدینیة مع النظریات الجمالیة، وخاصة نظریة شیلر، یمکن أن یفتح آفاقاً جدیدة للتربیة الأخلاقیة والاجتماعیة وتعلیم القیم الإنسانیة.

کلیدواژه‌ها [English]

  • سورة البقرة
  • مثل
  • أخلاق اجتماعیة
  • تجربة جمالیة
  • فریدریش شیلر
  • دافع اللعب

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 03 دی 1404
  • تاریخ دریافت: 23 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 26 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش: 03 دی 1404