تحلیل تطبیقی استعاره‌های مفهومی در « صحیفة سجادیه» و «مناجات خمسه‌عشر» با رویکرد زبان‌شناسی شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان وادبیات فارسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 استادیارگروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بوعلی سینا،

چکیده

زبان‌شناسی شناختی به عنوان پارادایمی نوین در مطالعات زبانی، استعاره را از سطح آرایه‌ای بلاغی و تزیینی فراتر برده و آن را ابزاری بنیادین برای اندیشیدن و درک مفاهیم انتزاعی از طریق تجربیات حسی و فیزیکی معرفی می‌کند. متون دینی، به‌ویژه ادعیة مأثوره از اهل‌بیت (ع)، مشحون از مفاهیم انتزاعی و متافیزیکی نظیر ذات خداوند، کیفیت گناه، ماهیت توبه، قرب و بُعد، رحمت و عذاب هستند که انتقال آن‌ها به ذهن محدود انسان، نیازمند مفهوم‌سازی در قالب‌های ملموس و طرحواره‌های تصویری است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و مقایسه نظام‌های استعاری در دو اثر گرانسنگ امام سجاد (ع)، یعنی «صحیفة سجادیه» و «مناجات خمسه‌عشر»، بر اساس نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون سامان یافته است. این پژوهش توصیفی-تحلیلی با استخراج گزاره‌های استعاری از متن عربی این دو اثر، به واکاوی حوزه‌های مبدأ و مقصد و تحلیل نگاشت‌های میان آن‌ها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تفاوت در بافت موقعیتی و هدف گفتمان، منجر به تمایز در بسامد و نوع استعاره‌ها شده است. در صحیفة سجادیه که جنبه‌های تعلیمی و اجتماعی غلبه دارد، استعاره‌های ساختاری همچون «خداوند به مثابة پادشاه» و «گناه به مثابة بار سنگین» برجسته‌اند. در مقابل، در مناجات خمسه‌عشر با فضایی درون‌گرایانه و عاشقانه، استعاره‌های هستی‌شناختی نظیر «اشتیاق به مثابه تشنگی» و «خداوند به مثابه طبیب» نمود بیشتری دارند. این مطالعه اثبات می‌کند که استعاره در کلام امام سجاد (ع) تابع مقتضای حال بوده و وظیفه ملموس‌سازی رابطه عبد و معبود را در دو ساحت «جلال» و «جمال» بر عهده دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Comparative Analysis of Conceptual Metaphors in "Al-Sahifa al-Sajjadiyya" and "The Fifteen Whispered Prayers": A Cognitive Linguistic Approach

نویسندگان [English]

  • Mohammad Taheri 1
  • naser gharekhani 2
1 Department of Persian Language and Literature, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Bu- Ali Sina University,
چکیده [English]

Cognitive linguistics reconceptualizes metaphor as a fundamental mechanism for understanding abstract concepts through embodied experience. This study applies Lakoff and Johnson’s Conceptual Metaphor Theory to analyze two seminal works of Imam al-Sajjad: Al-Sahifa al-Sajjadiyya and The Fifteen Whispered Prayers (Al-Munajat al-Khams Ashar). Using a descriptive-analytical method, the research examines how metaphysical concepts—such as the Divine Essence and the nature of sin—are mapped onto tangible image schemas within the original Arabic texts.

The results demonstrate that situational context significantly influences metaphorical selection. In Al-Sahifa al-Sajjadiyya, dominated by didactic and social functions, structural metaphors emphasizing power (e.g., GOD IS A KING, SIN IS A HEAVY BURDEN) prevail. Conversely, the introspective and mystical Fifteen Whispered Prayers rely on ontological and sensory metaphors (e.g., LONGING IS THIRST, GOD IS A PHYSICIAN). The study concludes that Imam al-Sajjad’s discourse strategically employs metaphors to render the servant-Lord relationship tangible, effectively navigating the dual dimensions of Divine Majesty (Jalal) and Divine Beauty (Jamal).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conceptual Metaphor
  • Al-Sahifa al-Sajjadiyya
  • The Fifteen Whispered Prayers
  • Religious Discourse Analysis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 مرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 29 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 19 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 01 مرداد 1405