روابط بینامتنی کلمات قصار امام علی(ع) در سروده‌های شاهانه شاهنامه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 زبان و ادبیات عربی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکترعلی شریعتی. دانشگاه فردوسی مشهد. ایران

2 زبان و ادبیات عربی. دانشکده ادبیات وعلوم انسانی دکتر علی شریعتی. دانشگاه فردوسی مشهد. ایران

چکیده

براساس نظریه بینامتنیت، هر متنی، زایش و بازخوانش متون پیش از خود یا معاصر با خود است که به‌ صورت مستقیم یا غیرمستقیم درآن متن دخالت دارد. استفاده از مفاهیم و تعلیمات نهج‌البلاغه وکلمات قصار امام علی(ع) بعد از قرآن، یکی از شیوه‌هایی‌است که نویسندگان برای غنای سخن خویش از آن بهره‌برده‌اند.باتوجه‌ به هدف والای فردوسی در اثرگران‌سنگ خود شاهنامه،مبنی بر پاس‌داشت زبان وفرهنگ پارسی، هدف از پژوهش حاضر شناخت و بیان میزان بینامتنیت کلام امام(ع) در الفاظ و مضامین سروده‌های شاهنامه است تا میزان الگوپذیری حکیم توس را از سخنان و مفاهیم ارزشمند امیرمؤمنان برجسته‌تر سازد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی روند بینامتنیت در سروده‌های شاهانه شاهنامه (متن حاضر)وکلمات قصار امام(متن غایب)پرداخته‌است و نتایج حاکی از آن است که گونه‌های بینامتنی که به‌صورت واژگانی، مضمونی وگزارشی میان متن حاضر و غایب صورت گرفته‌است بیانگر روابط بینامتنی میان دو متن به صورت نفی جزئی، نفی متوازی ونفی کلی است وشایان ذکر است که پربسامدترین رابطه بینامتنی نفی متوازی است که به شیوۀ مضمونی یا الهامی است و تناص واژگانی به دلیل تأکید فردوسی بر عدم کاربرد الفاظ عربی،از کمترین بسامد برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [العربیة]

علاقات تَناصیّة لکلمات الإمام علی(ع ) القصار فی أشعارِ شاهنامه الملکیَّة

نویسندگان [العربیة]

  • حسن عبداللهی 1
  • زهرا حقایقی 2
1 اللغة والادب العربی. کلیة الادب و العلوم الانسانیة دکتور علی شریعتی. جامعَفردوسی مشهد. ایران
2 اللغة والادب العربی. کلیة الادب و العلوم الانسانیة دکتور علی شریعتی. جامعة فردوسی مشهد. ایران
چکیده [العربیة]

ببناءً علی أنَّ کلُّ نصٍّ هو الولاده و اعادة القراءةِ للنُصوص التی جاءت قبلها او تکون مُعاصِرها، أثرت هذه النصوص فیه مباشرةً او غیرَمباشرةٍ. یَعتَبِرُ استِخدامُ المفاهیمِ و تَعالیمِ نهج البلاغةِ و الکلمات القصار للامام علی (ع) احد الطُرقِ التی کان المؤلفون یستعملونها لإثراء کلامهم بعدَ القرانِ منذ مُدَّةِ غیر قلیلیةٍ. نظراً الی غرض فردوسی فی کتابةِ أثره العظیمِ،شاهنامه، علی اساس عنایتِه باللغةِ و الثقافةِ الفارسیةِ؛ الهدف الرئیس من هذه الدراسة هو المعرفة و الإشارة الی مدی التناصِ لکلام الامام علی(ع) فی الفاظِ و مضامینِ اشعارِ الفردوسی لتبیین تأثُّر الحکیم بمفاهیم کلام الامام علی(ع). تعالج فی هذه الدراسة العملیّةُ التناصیّةُ بین قصائد شاهنامه الملکیّة(النص الحاضر) و بین الکلمات القصار للامام(النص الغائب) علی اساس المنهج الوصفی- التحلیلی. یستنتج من هذا البحث أنَّ انواع التناص بین النص الحاضر و النص الغائب قد کانت لفظیةً و معنویةً و تقریریَّةً و تمثل العلاقات التناصیّة بین النصینِ بالاجترار و الامتصاص و الحوار.جدیر بالذکر أنَّ الامتصاص اکثر استعمالاً فی الصلة التناصیَّةِ التی تکون علی طریقة المعنوّیة و أمّا التناصیّة اللفظیَّة أَقلُّ استعمالاً فیها و هذا یدّل علی شدّة اجتناب الفردوسی من استعمال الألفاظ العربیة فی أثره.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • التناص"
  • "نهج البلاغه"
  • "کلمات قصار"
  • "امام علی(ع)"
  • " فردوسی"
  • "شاهنامه