آشنایی‌زدایی معنایی در شعر اسلامی معاصر (بررسی موردی؛ آرایه تشخیص در شعر هارون هاشم رشید)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه زابل

2 گروه عربی دانشگاه زابل

چکیده

تکنیک آشنایی‌زدایی یکی از مختصات سبکی در ادبیات به شمار می‌آید که برای اولین بار توسط فرمالیست روسی"ویکتور شکلوفسکی" مطرح گردید. او کارکرد ادبیات را آشنایی‌زدایی می‌دانست چون‌ که ذهن را از عادت زدگی دور می‌کند و با ایجاد شعریت در کلام باعث لذت ادبی می‌شود. هارون‌هاشم ‌رشید شاعر اسلامی معاصر از آشنایی‌زدایی به‌ویژه آشنایی‌زادایی‌معنایی به‌صورت گسترده بهره گرفته است. با توجه به اهمیت این مختصه در سبک‌شناسی، به نظر می‌رسد، بررسی آن در شعر هارون‌هاشم رشید، برای شناخت هر چه ‌بهتر سبک شعری وی، امری ضروری می‌نماید. بر این اساس در پژوهش حاضر اشعار این شاعر به شیوه‌ی توصیفی‌– ‌‌تحلیلی از رهگذر تشخیص (آدم‌گونگی) مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ تا میزان نقش زیباشناختی این تکنیک، در ساخت سبک شعری وی مشخص گردد؛ نتایج تحقیق بیانگر آن است که وی در به‌کارگیری آشنایی‌زدایی معنایی، مبتنی بر تشخیص توجه خاصی داشته است و می توان گفت مهمترین ویژگی سبک شعری او به شمار می‌آید. تصاویری که شاعر با بهره‌گیری از تشخیص ارائه می‌دهد بیانگر احساسات و عواطف صادقانه شاعر و دلبستگی شدید او نسبت به فلسطین و تراژدی مردمان آن است به‌گونه‌ای که همه ‌چیز با او همنوا شده است حتی پدیده های طبیعی و امور انتزاعی و مجرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Semantic Defamiliarization in Contemporary Islamic Poetry (Case Study: Personification in Haroun Hashem Rasheed's Poetry)

نویسندگان [English]

  • Abdolhamid Ahmadi 1
  • Foad Abdollahzadeh 1
  • Saeed Naroei 2
1 Assistant Professor, University of Zabol
2 Master of Arabic Language and Literature, University of Zabol
چکیده [English]

The technique of defamiliarization is one of the stylistic features in literature. For the first time, this technique was presented by one of the great formalists who lived in Russia, named "Viktor Shklovsky". He thought that the output of literature is defamiliarization because it keeps the mind out of falling into the habit and creates literary taste and pleasure by making the language poetic. Haroun Hashem Rasheed, an Islamist Palestinian contemporary poet has used defamiliarization in his poems widely especially semantic defamiliarization. Keeping in mind the importance of this feature in stylistics, it seems necessary to study it in Haroun Hashem's poetry in order to recognize his poetic method in a better way. Therefore, Haroun Hashem's poetry was studied in the present research with the descriptive-analytic method in order to clarify the role of aesthetic technique in the structure of his poetic style. Results of this study indicate that the poet was interested in employing the semantic defamiliarization based on personification and it is regarded as the most important feature in his poetry. The images that the poet presented based on personification, reveal his sincere feelings toward Palestine and his close ties to it and its people's tragedy, in a manner that all things were conformed with him even natural phenomena and abstract matters.

کلیدواژه‌ها [English]

  • contemporary Islamic poetry
  • stylistics
  • semantic defamiliarization
  • personification
  • Haroun Hashem Rasheed
الإسکندرانی، محمد شریف، وآخرون. (1955). المنتخب من الأدب العربی (ج3). القاهرة: وزراة المعارف العمومیة.
بیاری، سناء. (2006). الأبعاد الموضوعیة والفنیة فی شعر هارون هاشم رشید (رسالة ماجستیر).
الجیوسی، سلمی الخضراء. (1997). موسوعة الأدب الفلسطینی المعاصر (الطبعة الأولى). بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
داد، سیما. (1382ش). فرهنگ اصطلاحات ادبی (ویرایش جدید). تهران: مروارید.
الراضی، عبدالحکیم. (1980). نظریة اللغة فی النقد العربی. القاهرة: مکتبة الخانجی.
رشید، هارون هاشم. (2005). الأعمال الشعریة (1). عمان: دار المجدلاوی.
رشید، هارون هاشم. (2008). الأعمال الشعریة (2). عمان: دار المجدلاوی.
رضایی، غلام‌عباس، نامداری، ابراهیم، و احمدی، علی‌اکبر. (1392ش). آشنایی‌زدایی و نقش آن فی خلق شعر. مجلة ادب عربی، دانشگاه تهران، 5(2)، 69-88.
ریتشاردز، آرمسترونغ. (2002). فلسفة البلاغة (ترجمة: سعید الغانمی و ناصری حلاوی). بیروت: آفریقا الشرق.
الشتیوی، صالح علی. (2005). ظاهرة الانزیاح الأسلوبی فی شعر خالد بن یزید الکاتب. مجلة جامعة دمشق، 21(3-44).
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1378ش). صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
العالم، محمود أمین، وآخرون. (1988). فی قضایا الشعر العربی المعاصر، دراسات وشهادات. تونس: المنظمة العربیة للتربیة والثقافة والعلوم، إدارة الثقافة.
عبدالنور، جبور. (1984). المعجم الأدبی. بیروت: دارالملایین.
علوی مقدم، مهیار. (1377ش). نظریه‌های نقد أدبی (صورت‌گرایی و ساختارگرایی). تهران: سمت.
فتوحی رود معجنی، محمود. (1385ش). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
فوغالی، وهیبة. (2012). الانزیاح فی شعر سمیح القاسم (مذکرة مقدمة لنیل درجة الماجیستیر فی اللغة والأدب العربی). جامعة أکلکی، البویره، الجمهوریة الجزائریة، کلیة الآداب واللغات.
کوهن، جان. (1986). بنیة اللغة الشعریة (ترجمة: محمد الولی و محمد العمری). المغرب: دار توبقال للنشر.
المسدی، عبدالسلام. (2006). الأسلوبیة والأسلوب. بیروت: دارالکتاب الجدید.
میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. (1388ش). واژه‌نامه‌ی هنر شاعری (چاپ چهارم). تهران: کتاب مهناز.
ویس، أحمد محمد. (1416هـ.ق). الانزیاح بین النظریات الأسلوبیة والنقد العربی القدیم. جامعة حلب.