دلالتهای تصویر‌های بیانی مبتنی بر حس ذائقه (طعام و شراب) در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه عربی- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- دانشگاه خلیج فارس- بوشهر

10.34785/j022.2021.007

چکیده

نویسنده تصویر‌های حسی قرآن را که با استفاده از طعام و شراب و قوة ذائقه ابداع شده‌اند، برای پاسخ به این پرسش‌ها بررسی کرده است: الف: تصویرهای بنا شده از طعام و شراب و چشیدنی‌ها به چه شکل‌هایی در قرآن کریم تجلی یافته‌اند؟ ب: تصویر‌های ذکر شده، چه نقشی در رساندن اغراض قرآنی دارند؟ ج: کدام‌یک از فنون بیانی در نمایاندن معانی مرتبط با حس ذائقه نقش بیشتری دارد؟روش اختیار شده برای انجام تحقیق، روش تحلیلی-توصیفی است. نتایج حاصل از تحقیق به این امور اشاره دارد: تصویر‌های مبنی بر طعام و شراب، در قرآن کریم به دو شکل تجلی یافته است: الف: تصویرهای حقیقی که در قرآن کریم فراوان است و آن‌ها را در آیات مختلف می‌توان یافت. ب: تصویرهای بیانی؛ که در قرآن کریم اندک است و محدود به یک مجاز مرسل و چند تشبیه و استعاره است. در تشبیه‌ها و استعاره‌ها، قرآن بهترین نظیر را برای مشبه برگزیده است. بسیاری از این گونه تصویرها، امور معقول را به شکلی محسوس به تصویر کشیده-اند و در اندکی از آن‌ها، برای روشن کردن امور حسی آن‌ها را در لباس همانندی محسوس ارائه کرده است. تصویر‌های بیانی قرآنی نقش آرایه‌ای ندارند بلکه اصلی‌ترین کارکرد آن رساندن معناست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Implications of Rhetoric Images Associated with the Sense of Taste (Food and Beverage) in the Holy Quran

نویسنده [English]

  • Khodadad Bahri
Assistant Professor at Persian Gulf Uniersity
چکیده [English]

In many verses, the Holy Quran presents a tangible image of its own purposes, and in many of them uses rhetoric techniques (simile, metonymy, irony). The author of this paper has studied the sensory images of the Quran, which are related to eating, drinking, and taste, to answer these questions. A) How are the images related with food, beverage, and tastings are manifested in the Holy Quran? B) What is the role of aforesaid images in conveying Quran’s motives? C) Which rhetoric technique has the most important role in expressing meanings related to the sense of taste? The method used to carry out the research is analytical-descriptive. The obtained results of the research point to the fact that sensory images related to food and beverage are manifested in two forms in the Holy Quran: A) Real images which are abundant in the Holy Quran and are found in verses expressing halal and haram foods, mentioning the divine blessings in the world, describing the eating and drinking of the elysian, and describing the food and wine of the infidels in the Hell. B) Rhetoric images which are few and are limited to one metonymy and some similes and metaphors. Regarding the similes and metaphors, the Quran has chosen the best for the likened and presented a clear picture of it. Many of these images depicted impalpable affairs in a tangible way, and in some cases, they are presented in a sensual covering to illuminate their perceptible concepts. The Qur'anic rhetoric images do not have the role of an independent array, but they are images whose main function is to convey meaning and they have performed this task with miraculous beauty.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • rhetoric images
  • sensory images
  • images associated with the sense of taste
  • food and beverage
القرآن الکریم.
ابن عاشور، محمد الطاهر. (1984). تفسیر التحریر والتنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر.
ابن منظور. (1992). لسان العرب (چاپ دوم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
أبو حیان الأندلسی، محمد بن یوسف. (1993). تفسیر البحر المحیط (دراسة وتحقیق: عادل عبدالموجود، علی محمد معوض). چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة.
أنیس، إبراهیم، وآخرون. (1372ش). المعجم الوسیط (الطبعة الرابعة). تهران: مکتب نشر الثقافة الإسلامیة.
بحری، خداداد. (1390ش). الصورة الفنیة فی شعر المتنبی والشریف الرضی؛ الفخر نموذجاً (پایان نامه دکتری). دانشگاه خوارزمی.
البصیر، کامل حسن. (1987). بناء الصورة الفنّیة فی البیان العربی. بغداد: المجمع العلمی العراقی.
بیاد، صغرى. (1395ش). تصویرپردازی‌های حرکتی در جزء اول تا دهم قرآن کریم (پایان نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه خلیج فارس بوشهر.
التفتازانی، سعد الدین. (1391ش). شرح المختصر (چاپ هفتم). قم: منشورات إسماعیلیان.
التنوجی، محمد. (1999). المعجم المفصل فی الأدب (چاپ دوم). بیروت: دار الکتب العلمیة.
الجرجانی، محمد الشریف. (1985). کتاب التعریفات. بیروت: مکتبة لبنان.
الجهینی، زید بن محمد بن غانم. (1425ق). الصورة الفنیة فی المفضلیات؛ أنماطها وموضوعاتها ومصادرها وسماتها الفنیة (چاپ اول). المدینة المنورة: الجامعة الإسلامیة.
دحمانی، نورالدین. (2011/2012). بلاغة الصورة الفنیة فی الخطاب القصصی القرآن؛ مقاربة تحلیلیة فی جمالیات الأداء والإحیاء (أطروحة الدکتوراه). جامعة وهران.
الراغب الإصفهانی. (ب. ت.). المفردات فی غریب القرآن (تحقیق: محمد سید کیلانی). بیروت: دار المعرفة.
الزمخشری. (2009). تفسیر الکشاف (چاپ دوم). بیروت: دار المعرفة.
الشریف الرضی. (ب. ت.). تلخیص البیان فی مجازات القرآن (تحقیق وتقدیم: علی محمود مقلد). بیروت: منشورات دار مکتبة الحیاة.
الطباطبائی، السید محمد حسین. (1997). المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ اول). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
الطبرسی. (2005). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (الطبعة الأولى). بیروت: دار العلوم للتحقیق والطباعة والنشر والتوزیع.
عقوب، إمیل بدیع، وعاصی، میشال. (1987). المعجم المفصل فی اللغة والأدب (چاپ اول). بیروت: دار العلم للملایین.
الفیفی، عبد الله بن أحمد المغامری. (1416ق). الصورة البصریة فی شعر العمیان؛ دراسة نقدیة فی الخیال والإبداع (چاپ اول). الریاض: النادی الأدبی.
القاسمی، محمد جمال الدین. (2003). تفسیر القاسمی المسمى محاسن التأویل (چاپ دوم). بیروت: دار الکتب العلمیة.
قصاب، ولید إبراهیم. (2018، 3 فبرایر). البلاغة العربیة؛ علم البیان. الطبعة الإلکترونیة. تم الاسترجاع من http://maktabeti.com/
قطب، سید. (2002). التصویر الفنی فی القرآن (چاپ شانزدهم). القاهرة: دار الشروق.
المصطفوی، حسن. (1385ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (چاپ اول). طهران: مرکز نشر آثار العلامة المصطفوی.
وهبة، مجدی، والمهندس، کامل. (1984). معجم المصطلحات العربیة فی اللغة والأدب (چاپ دوم). بیروت: مکتبة لبنان.
الهاشمی، السید أحمد. (1367ش). جواهر البلاغة (چاپ اول). قم: انتشارات مصطفوی.