معنا‌شناسی واژة عذاب و ترکیب‌های اضافی آن در قرآن کریم با تاکید بر رابطة هم‌نشینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر

2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

10.34785/j022.2022.017

چکیده

معنا‌شناسی شاخه‌ای از دانش زبان‌شناسی است که نقش مهمی در فهم قرآن مجید دارد؛ زیرا از طریق بررسی واژگان در سیاق آیات می‌توان به معنای دقیقی از واژه دست یافت. مفهوم «عذاب» از مفاهیم پر‌بسامد در قرآن کریم است که به تنهایی نتیجه طبیعی عمل فرد است و دلالت بر شدت ندارد؛ امّا هم‌نشینی آن در ترکیب‌های اضافی با کلماتی چون: «حریق»، «سعیر»، «حمیم» و غیره حالت و شدت آن را بیان می‌کند. نگارندگان برآنند تا به این سؤال مهم پاسخ دهند که ترکیب‌های اضافی واژه‌ی عذاب بر اساس رابطه‌ی هم‌نشینی چه تأثیری در معنا و تفسیر این واژه دارند؟ ساختار آیات «عذاب» در ترکیب‌های اضافی، نشان‌دهندۀ تأثیر این مفاهیم بر واژه‌ی عذاب و حد و مرز این واژه همراه مضاف الیه‌های گوناگون آن است؛ به عنوان مثال عذاب حمیم نشان‌دهنده‌ی عذاب با آبى جوشان در منتها درجه حرارت است. عذاب سعیر نشان‌دهنده‌ی عذاب با آتشی است که زبانه کشیده و سوزنده است به همین جهت آتش در عود را به دلیل نداشتن این شرایط سعیر نمی‌گویند. اکثر آیات عذاب در ترکیب‌های اضافی آن اُخروی و فقط در چهار آیه دنیوی است و در بیشتر آیات شدت عذاب آخرت با کلمات أکبر، أبقی، أشد، أشقّ و أخزی نشان داده شده که نشان می‌دهد این عذاب بزرگ‌تر و سخت‌تر از عذاب دنیایی است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی روابط واژه‌ی «عذاب» را با دیگر مفاهیم هم‌نشین آن درترکیب‌های اضافی مورد تحلیل قرار می‌دهد تا تأثیر این ترکیب‌ها بر واژه‌ی عذاب و حد و مرز این واژه در آنها مشخص شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Semantics of the Word "Azab" and Its Combinations in the Holy Quran Based on Syntagmatic Relations

نویسندگان [English]

  • Hosein Mohtadi 1
  • Noushafarin Morseli 2
1 Associate Professor the Department of Arabic Language & Literature, Persian Gulf University, Bushehr, Iran
2 Master of Arabic Language and Literature, Persian Gulf University, Bushehr, Iran
چکیده [English]

Semantics is a branch of linguistics that plays an important role in understanding the Holy Quran. Because by examining the words in the context of the verses, you can get the exact meaning of the word. The concept of "Azab" (=torment) is one of the most frequent concepts in the Holy Qur'an, which alone is the natural result of a person's action and does not imply severity; but its combination in additional combinations with words such as: "Hariq", "Sa'ir", "Hamim" etc. expresses its state and intensity. The authors intend to answer this important question, what effect do the additional combinations of the word torment have on the meaning and interpretation of this word based on the syntagmatic relations? The structure of the verses of "Azab" in additional combinations shows the influence of these concepts on the word "Azab" and the limits of this word along with its various additional layers; For example, the torment of Hamim indicates the torment with boiling water at highest temperature. The torment of Sa'ir indicates the torment of a fire that has a long and burning tongue, that's why the fire in wood is not called Sa'ir because it does not have these conditions. Most of the verses of torment in its additional combinations are related to doomsday and only in four verses it refers to our world. and in most of the verses, the severity of the torment is indicated by the words Akbar, Abqa, Ashad, Ashqa and Akhza, which shows that this torment is greater and more severe than the worldly one. This research analyzes the relationship of the word "Azab" with other accompanying concepts in additional combinations with a descriptive-analytical method in order to determine the effect of these combinations on the word "Azab".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • semantics
  • syntagmatic relations
  • the word "Azab"
  • exegesis
ابن فارس، أحمد بن زکریا. (1404ق). معجم المقاییس اللغة. (تحقیق: محمد هارون عبد السلام). قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب (چاپ سوم). (تحقیق: احمد فارس). بیروت: دار صادر.
ایزوتسو، توشیهیکو. (1361ش). خدا و انسان در قرآن. (ترجمه: احمد آرام). تهران: سهامی انتشار.
ایزوتسو، توشیهیکو. (1378ش). مفاهیم اخلاقیدینی در قرآن مجید. (ترجمه: فریدون بدره‌ای). تهران: نشر فرزان.
بستانى، فؤاد أفرام. (1375ش). فرهنگ ابجدی (چاپ دوم). تهران: بی‌نا.
پالمر، فرانک رابرت. (1391ش). نگاهی تازه به معنی‌شناسی (چاپ ششم). (ترجمه: کورش صفوی). تهران: نشر مرکز.
جوهرى، اسماعیل بن حماد. (1376ق). الصحاح. (تصحیح: احمد عبد الغفور عطار). بیروت: نشر دار العلم للملابین.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1374ش). مفردات الفاظ قرآن (چاپ دوم). تهران: مرتضوی.
رضایی، رقیه، و فتاحی‌زاده، فتحیه. (1395ش). «معناشناسی احباط در قرآن کریم با تأکید بر روابط هم‌نشینی و جانشینی». پژوهش‌نامه تفسیر قرآن، 3(1)، 1-25.
رکعی، محمد، و نصرتی، شعبان. (1396ش). میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
روبینز، آر. اچ. (1393ش). تاریخ مختصر زبان‌شناسی (چاپ دوازدهم). (ترجمه: علی‌محمد حق‌شناس). تهران: مرکز.
زمخشری، محمود بن عمر. (1979م). أساس البلاغة. بیروت: دار صادر.
شریفی، علی. (1394ش). معناشناسی قرآن در اندیشه شرق‌شناسان با تأکید بر ایزوتسو. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
صاحب، اسماعیل بن عباد. (1414ق). المحیط فی اللغة. (تصحیح: محمدحسن آل یاسین). بیروت: عالم الکتب.
صفوی، کورش. (1387ش). درآمدی بر معناشناسی (چاپ سوم). تهران: سوره مهر.
طباطبایی، محمدحسین. (1374ش). تفسیر المیزان (چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1375ش). تفسیر جوامع الجامع. مشهد مقدس: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (بی‌تا). تفسیر مجمع‌البیان. تهران: فراهانی.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375ش). مجمع البحرین (چاپ سوم). (تحقیق: احمد حسینی اشکوری). تهران: مرتضوی.
عابدی جزینی، مهدی، ربانی، نفیسه، و ربانی، زهره. (1397ش). «بررسی طرح واره‌های تصویری «عذاب» در قرآن کریم از منظر زبان‌شناسی شناختی». تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 15(3)، 128-157.
عسکری، حسن بن عبدالله. (1390ش). فرهنگ واژگان مترادف ترجمه کتاب الفروق فی اللغة. (ترجمه: مهدی کاظمیان و زهرا رضاخواه). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
عسکری، حسن بن عبدالله. (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
فراهیدی، الخلیل بن أحمد. (1410ق). العین (چاپ سوم). (تحقیق: مهدی المخزومی و ابراهیم السامرایی). قم: مؤسسه دار الهجرة.
فولادوند، محمد مهدی. (1418ق). ترجمه فارسی قرآن کریم (چاپ سوم). تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (1415ق). القاموس المحیط. بیروت: دار الکتب العلمیة.
قرائتی، محسن. (1388ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قرشی بنابی، علی‌اکبر. (1375ش). تفسیر احسن الحدیث (چاپ دوم). تهران: بنیاد بعثت.
قرشی، سید علی‌اکبر. (1412ق). قاموس قرآن (چاپ ششم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
قنبری، بخشعلی. (1395ش). معناشناسی به‌مثابه روش. تهران: انتشارات نو شناخت.
مصطفوی، حسن. (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (چاپ سوم). بیروت: بی‌نا.
مغنیه، محمد جواد. (1378ش). ترجمه تفسیر کاشف. قم: بوستان کتاب، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر، و جمعی از نویسندگان. (1371ش). تفسیر نمونه (چاپ دهم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
میرلوحی، سید علی. (1392ش). ترادف در قرآن کریم. قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
واسطی الزبیدی، مرتضى. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. (تصحیح: علی شیری). بیروت: دار الفکر.