نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد واحد اسلامی کاشمر - مشهد
2 دانشگاه کاشمر
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل گفتمان، به بررسی کارکرد عناصر بیانی در تقویت گفتمان دینی ـ شیعی در مدایح شاعران معاصر عراقی درباره امام سجاد (ع) میپردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که عناصر بیانی چه نقشی در سازماندهی معنا، جهتدهی به خوانش مخاطب و تثبیت مؤلفههای هویتی گفتمان شیعی ایفا میکنند. در این راستا، آثار پنج شاعر بهعنوان پیکره پژوهش انتخاب و با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای چارچوب نظری تحلیل گفتمان انتقادی بررسی شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که عناصر بیانی در این مدایح، کارکردی فراتر از زیباییآفرینی دارند و بهمثابه سازوکارهایی فعال در تولید و تثبیت معنا عمل میکنند. این کارکردها را میتوان در چهار محور اصلی دستهبندی کرد: انسجامبخشی، برجستهسازی، تأثیرگذاری و عینیتسازی. در سطح انسجام، شبکههای معنایی همسو، استعارههای ممتد، تقابلهای ساختاری و زنجیرههای روایی مبتنی بر کنش، ساختار متن را حول کانونهای دلالتی مشترک سامان میدهند و گفتمانهایی چون مظلومیت، عطوفت، سوگ تاریخی و استمرار امامت را تثبیت میکنند. در سطح برجستهسازی، تقدیم نحوی، انباشت نامهای دلالتمند و تبدیل مفاهیم انتزاعی به نشانههای حسی، ابعاد قدسی، عبادی و تاریخی هویت امام را در مرکز توجه مخاطب قرار میدهد. از منظر تأثیرگذاری، جسمانیسازی رنج، خطابیسازی عاطفه و تصویرپردازی حسی، مفاهیم اعتقادی را به تجربهای ادراکی بدل میسازد و درگیری عاطفی مخاطب را افزایش میدهد. همچنین در فرایند عینیتسازی، مفاهیمی چون نسب قدسی، هدایتگری و رحمت الهی از طریق استعارههای طبیعی و زیستی در قالب تصاویر ملموس بازنمایی میشوند و از سطح گزارههای کلامی به عرصه تجربه حسی انتقال مییابند.
کلیدواژهها [English]
)