بررسی اندیشه های کلامی مولوی کورد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سنندج، ایران.

10.34785/j022.2021.003

چکیده

عبدالرحیم تاوه‌گوزی، مشهور به مولوی کرد و متخلص به معدوم(1882- 1806م)، بدون تردید از بزرگترین شاعران کرد زبانی است که نه تنها در هنر شاعری، بلکه در عرفان و کلام و تفسیر و حدیث نیز از عداد دانشمندان روزگار خود به شمار می‌رفته است. تجربه‌های او در میدانهای شعر و کلام اسلامی، میزان توانمندی او را در این دو حوزه به خوبی روشن می‌کند. او سه منظومه به زبانهای فارسی، کردی و عربی در علم کلام اسلامی سروده است. بیشتر اندیشه‌های وی برگرفته از کلام اشعری است که بر اساس حدیثی از پیامبر(ص)، در تعریف ایمان، احسان و اسلام، در منظومه‌هایش تشریح کرده است. این مقاله که به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای نوشته شده، حاکی از اندیشه‌های کلامی مولوی به ویژه در منظومة عربی «الفضیله» است. نتایج پژوهش نشان از آن می‌دهد که بیشتر باورهای کلامی مولوی، برگرفته از کلام اشعری است، اما تبویب و بخش بندی منظومه‌های کلامیش با آنچه که در تراث اسلامی به جای مانده، اندکی جداگانه است. او همچنین در برخی موارد کلامی، چون: جبر و اختیار، خلافت و امامت، و کلام الاهی، دیدگاهها و اندیشه‌های تا حدودی متفاوت دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study on the Theological Ideas of Mawlavi Kurd

نویسنده [English]

  • Jamal Ahmadi
Assistant professor, Islamic Azad University of Sanandaj
چکیده [English]

There is no doubt that Abdolrahim Tawagozi known as Mawlavi Kurd with poetic pseudonym of Ma'doum (1806-1882) is among the greatest Kurdish poets renowned not only for poetic capabilities but also in mysticism, theology, exegesis, and Hadith. His experiences in the fields of poetry and Islamic theology clarify his abilities in these areas. He has published three versified books in Kurdish, Persian and Arabic languages about Islamic theology. He took his most theological viewpoints from Ash'ari's which were described according to a famous Prophetic Hadith defining the matters of belief, righteousness, and Islam. This paper utilizing the descriptive-analytic method and library resources, will reflect Mawlavi's thoughts especially in the Arabic versified book of Fazila. The results of the research indicate that most of Mawlavi's beliefs were derived from Ash'ari's views, but in some cases such as: fatality, Caliphate and Imamate, and divine speech, there are somewhat different opinions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mawlavi Kurd
  • Islamic theology
  • Ash'arites
  • Mu'tazilite
  • Shiite
قرآن کریم.
احمدیان، عبدالله. (1381ش). سیر تحلیلی کلام اهل سنت. تهران: احسان.
أسعدی، عبدالملک. (1383ش). شرح عقائد أهل سنت (ترجمة: أمیر صادق تبریزی). سنندج: کردستان.
أشعری، أبو الحسن. (1397هـ). الإبانة عن أصول الدیانة (تصحیح: فوقیه حسین محمود). قاهره: دار الأنصار.
أشعری، أبو الحسن. (1955). اللمع فی رد أهل الزیغ والبدع (تصحیح: حموده غرابه). مصر: مطبعه مصر.
أمین، أحمد. (2004). ضحى الإسلام. بیروت: دار الکتب العلمیة.
أمین، أحمد. (2004). ظهر الإسلام. بیروت: دار الکتب العلمیة.
إیجی، عضدالدین. (1997). کتاب المواقف (تصحیح: عبدالرحمن عمیره). بیروت: دار الجیل.
باقلانی، أبو بکر. (1987). تمهید الأوائل وتلخیص الدلائل (تصحیح: عماد الدین حیدر). بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیة.
بدوی، عبدالرحمن. (1374ش). تاریخ اندیشه‌های کلامی در اسلام (ترجمة: حسین صابری). تهران: آستان قدس.
تفتازانی، سعدالدین. (1376ش). شرح القائد النسفیة. سنندج: دارالکردستان.
تفتازانی، سعدالدین. (1989). شرح المقاصد. بیروت: نشر عالم الکتب.
توسی، نصیرالدین. (2005). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد (شرح: علامه حلی). بیرون: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
الجرجانی، السید شریف. (1405هـ). التعریفات. بیروت: دار الکتب العربی.
حلی، علامه. (1385ش). باب حادی عشر (ترجمة: علی شیروانی). قم: دار الفکر.
دادبه، أصغر. (1374ش). فخر رازی. تهران: طرح نو.
الزین، الشیخ محمد خلیل. (1985). تأریخ الفرق الإسلامیة. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
شهرستانی، عبدالکریم. (1362ش). الملل والنحل (ترجمة: محمد رضا جلالی نائینی). تهران: إقبال.
قاضی عبد الجبار بن أحمد همدانی. (ب. ت.). شرح أصول الخمسة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ماتریدی، أبو منصور. (ب. ت.). التوحید. الأسکندریة: دار الجامعات المصریة.
مولوی، عبدالرحیم. (1972). الوسیلة فی شرح الفضیلة (شرح: ملا عبدالکریم مدرس). بغداد: مطبعة الإرشاد.
مولوی، عبدالرحیم. (1988). عقیدة المرضیة (شرح: ملا عبدالکریم مدرس). سنندج: کانی کتاب.
مولوی، عبدالرحیم. (1995). فوائد الفوائح (شرح: ملا عبدالکریم مدرس).